Жазғы демалыстары әсем қалада өтетініне қуанып келе жатқан қарадомалақтарына қарап күлімсіреді. Ал Астана бұларды қалай қарсы алады екен?

Пойыздан түскенде өңменге жеткен салқын жел денесін тітіркендірді. Тұла бойын тінтіп шыққан мына жағымсыз желді бұл да жатырқады шамасы. Әкелерін көріп мәз болған ұлдары етегіне жармасып әлек. Әсем десе әсем ақ қала екен. Ұшы-қиыры жоқ алып қаланың қай бұрышы бұйырады, ол жағы бұған белгісіз? Автобусқа шуылдай мінген бұларға кондуктор да жатырқай қараған сыңайлы. Көз қиығын салды да «Келесі аялдама…» деп алдына қарап тұра берді. Бірінші рет Астана болғалы  көріп тұрған шаһары шынында сөз жеткізгісіз көрікті екен. Балалары автобустың терезесін жарып жіберердей «Ананы қара, мынаны қара» деп бір-біріне әрнені сілтеп қуаныштарын жасыра алар емес.

-Қайда барамыз?- деп сұраған күйеуінен осы кезде барып Ұлпан.

-Жұмақ мекенге! – Күйеуі мына сөзді ризалықпен емес мысқылмен айтып отырғанын бірден сезді. Баяғы салмақты қалпына салып үндеген жоқ.

Бұлар мінген автобус қаланың шетінен бір-ақ шықты. Жаңа ғана көз алдында жалт-жұлт еткен әсем қала лезде ғайып болғандай. Қайда қалды? Өз көзіне өзі сенер емес. Мен шынымен де Астанадамын ба? Ұлпан ештеңені түсінер емес, күйеуі де мардымды жауап бермеді. Балаларына қарап еді, жүздерінде манағы қуаныштың табы байқалмайды.

Автобустан түсті де шаң топырақ жолға беттеді. Айнала толған жатаған үйлер. Биік көп қабатты үйлер мына жерден көрінбейді. Лашық тәрізді үйшіктен әлдібіреулер кіріп-шығып жүр. Апыр-ай мұнда да адамдар тұрады екен ау деп ойлады Ұлпан. Бұлар келген үй бір бөлмелі екен. Ішіне кірсең айнала алмайтын ұядай бөлмеге  алты адам жайғасты. Мына жерді көріп, таңқалып тұрғандарын байқаған күйеуі:

-Әзірге осында уақытша күнелте тұрамыз, жақсы пәтер іздеу үшін көп уақыт керек. Мүмкіндігінше тапқан баспана осы болды, — деді ақталғандай болып.

Ұлпан тағы да үндеген жоқ. Дереу бөлме ішін реттестіруге кірісті. Қайтпек керек, көнеді да, басқа амалы бар ма? Күнкөріс үшін күйеуі жұмыс істеп осында жүр, қарсыласуға тағы болмас.

Осылайша бұлар Астананың өміріне қойып кетті. Балаларын Бәйтерекке шығарды, әсем ғимараттарды аралатты. Бірақ, әлгі қала сыртындағы лашығына келгенде жаңағы әсердің ұшқыны да қалмайды. Таңертең күйеуін жұмысқа шығарып салады да, бөлмесін тазартып, сыпырғансиды. Оның үстіне үй қожайыны дәл іргесінде тұратын болып шықты. Балаларының у-шуы әлгі қожайынға жақпаған сыңайлы, енді бұларды аңдуға көшіпті. Сәл қаттырақ дауыстары шыға қалса, жетіп келеді де тұрады. Ұлпан амал жоқ, балаларын «тұсап» отыратын болды. Көрген күні құрсын мұндай, есік алдына шығып, отыруға да мұршасын келтірмейді, көп отырмаңдар деп кетеді әлгі қожайын тағы да. Мұндай өмір балаларын әбден жалықтырды ма, енді күн сайын ауылға қайтамыз деп қыңқылдайтын болды.  Ит байласа тұрмайтын жерде өзінің де қалғысы жоқ. Кешке күйеуіне айтып көрмек. Айтты да. Ол да осыны күткендей «жарайды, қайтыңдар» десті. Жазғы демалысының бір айға жетер жетпес уақытын Астананың лашығында өткізген балаларының көңілі жарымжан. Күйеуі пойызға шығарып салып жатып:

— Мен де көп ұзамай барып қалармын, — деді.

Пойыздан түсіп, күн шуақты туған жеріне аяғы тигенде бұрын-соңды мұндай рахатты сезінбеген шығар. Кең тыныс алып, қысылған жүрегі де жай тапқандай. Балалары есік алдында асыр салып ойнайтын өз үйінің маңына таянғанда Ұлпан оларды ұстап тұра алмады. Балалары алды артына қарамай зыр жүгіріп барады. Өз үйлерін енді көргендей, екі езулері екі құлаққа жеткен. Қараса үлкені Ұлпанның жанына кеп тұр екен.

-Апа, енді біздің Астанаға барғымыз келмейді, өз үйімізден ешқайда кетпейікші, — деді де Ұлпанның жауабын күтпестен бауырларының соңынан жүгіре жөнелді.

Ұлпан күлімсіреген күйі не жыларын не күлерін білер емес…

Раушан МАХЫМОВА,

 Жазушы Мархабат Байғұт биылғы көктемде ғұлама ғалым, айтулы Абайтанушы Мекемтас Мырзахметұлы туралы «Іштарлық пен құштарлық» атты хикаят-эссе жазып бітірген болатын. Деректі дүниеде «Кіші күншілдік», «Ірі іштарлық», «Империялық іштарлық», «Құмар қыздың құштарлығы», «Құштарлыққа құштарлық», «Құнанбайұлына құштарлық» сияқты, басқа да бірқатар бөлімдер бар. Бүгін біз осы хикаят-эссенің аз ғана үзіндісін жариялап отырмыз. 

Майтөбеде туыпты. Кәдімгі. Қаратауыңыз бен Алатауыңыздың түйіскен төрінде. Түркібасы әулиенің қос өркеші көрініп тұратын Ұмайтөбе – Майтөбенің текше-тепсеңінде. Ақсу-Жабағылының Ұрбұлақ-Дәубаба, Сазтөбе-Машат шатқалдарына ұласып жататын жайсаң жота-жонастары қалқасында. Қарасу бұлағы қайнап шығатын шырайы мен шұрайы қосыла өрілген құнарлы топырақта.

Ата-бабалары он жетінші ғасырда Алатаудың Ақсу-Көксуын, Жуалының қырғызға қарата биіктейтін аңғар-атыраптарын жайлап отырған жерінен Шақпақ асып, Түркібасы өңіріне қоныс аударған. Алты арыс Құлидың төрт атасы Түркібасыға келген. Екеуі Жуалының Тәңіртау жағындағы жайлаулар мен қыстауларда қалған. Жалпы Жуалы-Түркібасы, Ақсу-Жабағылы – Тәңіртаудың құт қойнаулары бұлардың атамекендері ғой.

Төрт арыстың біреуі Түктібайдың әулеттері әуелден-ақ аң аулаған. Атақты мергендер шыққан. Мергендерімен қатар зергерлері де аз болмаған. Мырзахметтейін мырза жігітіңізге һәм зергерлігіңіз жеті атадан жетіп қонған. Әсіресе, ат әбзелдерін, ерекше ер-тұрманды шебер жасайды екен. Бұларға қоса білезік пен сақина, сырға мен шолпы дейсіз бе, бәр-бәрін бәдіздей білген. Зергерлігі, ұсталығы, молдалығы қосыла келе қазақ қатты сыйлайтын азаматқа айналған.

Мырзахметіңіз екі әйел алған. Әкесі Рысбек жалғыз бопты. Мырзахмет те жалғыз. Ұлдан. Рекең ұлымның ұлдары көбірек болсын десе керек. Екі келінді болмақты қалаған. Тілеген. Септескен.

Мырзекеңнің бірінші әйелінен балалар көп болған. Ашаршылықта азайған. Бірқаншасы қуғын-сүргінге ұшыраған. Қамалған. Айдалған. Қайтпаған. Жалғыз Ордабек қалған. Ол дағы зергерлікпен, ұсталықпен айналысқан. Түркістанда педучилище тәмәмдаған. Бірақ мұғалімдік жұмысқа зауқы тартпаған. НКВД, КГБ-ларыңыз соңына түсіп, күн көрсетпеген. Мұғалім болсам, бетерден де бетерленіп, бекерге күйіп кетермін деген. Қырсығып, қырыққа дейін үйленбеген. Туған-туыстары түгел жабылып, зорлап жүріп әзер аяқтандырған. Үш қыз, үш ұлы өсіп-өнген.

Бүгінде бір ұлы Темірхан Ордабеков – талантты суретші. Қазақтың қадірменді қылқалам шебері. Талай-талай елдерде туындыларының көрмесі өткен, өнер тарланына айналған дарын иесі.

Мекемтасыңыз Мырзахметіңіздің екінші әйелі Зәуреден туыпты. Ойхой, Зәуредейін сұлуыңыздың зәузаттары тектілердентұғын. Атасы – атақ-даңқы алысқа кеткен, алашыңызға жайылған аймүйіз Батырбек датқаңыз. Әкесі Сейдалы би – сол даңқты датқаның немересі.

Зәуредейін заттылардың ұрпағы зерделі зергеріңіз Мырзахметтен бірнешелеп ұл тапқан. Қылша дертінен қырылған. Зәрезаптанған Зәуре ана еркеккіндік перзенттерінен қайта-қайта айырыла берген соң зар еңіреп: «Мырзеке, мұның атын Мекемтас қойсақ қайтеді?» – деген. Мырзахметіңіз өзі соққан темір төске болат балғасын бір ұрып: «Бопты. Болсын», – деп, азан шақырып, есімін еншілеген. Тәңіртауға қарап: «Мекемтас! Мекемтас! Мекемтас!» деген. Тас Мекем көкеміздің туу тауарихы шамамен осындай.

Ұлдары шетінен шетінеп кете бергенмен, Мекемтастың алдында Күләнда дейтұғын қыз болған. Оқыған-тоқығаны бартұғын. Спектакльдер қойып, басты рөлдерде ойнап, көзге түскен Күләнда әпкесі ғой ол.

Зергеріңіз Мырзахмет бұл пәниден тым ерте кеткен. Артында алтын қалған. Түнікелі, еңсесі биік үй қалған. Сол үлкен де үлгілі үйдің ортасындағы үлкен бөлмеде ұстын тіреу тұрған. Сол тіреуді білдірмей ғана оюлай ойып, тереңдей тіліп, ешкім елей бермейтіндей етіп, алтындарды жасырған.

Жойқын жүйеңіздің ірі-ірі іштарлықтары қазағыңызды қынадай қыруға кірісіп кеп-кеп кеткен. Мал-жан дейтұғын қазақты қойынан да, жылқысынан да, қысқасы, төрт түлігінен де тып-типыл еткен. Қолдан жасалған ашаршылық басталған.

Мырзахметіңіздің артында аңырап қалғандар алғашқыда әл-ауқат жағынан онша қинала қоймаған. Айнала-төңіректеріне, ағайын-туыстарына қарайласқан. Зергеріңіз зерлеп жасырған алтынның ақырындап азық-ауқатқа айналдырылып, айналымға түсіп жатқанын әпербақан белсенділер білмей қойсын ба?! Күншілдігіңіз күн көрсетпеске кеткен. Іштарлығыңыз іргелі шаңырақты түнде де тінтіген. Күндіз де тіміскілеген. Айлар бойы аңдыған. Таппаған. Әулекілер әлекке түскен. Үй иелерін қинаған. Тергеген. Таба алмаған.

Ақырында шолақ белсенділер білек сыбанып, Қарасу қайнарының басындағы түнікелі үйге от қойған. Бірден жанып, жалп етіп құламасын деп, ерекшелеу есеппен, өзгешелеп өртеген ғой олар. Ақырында шаңырақтың ұстын тұғырындай тіреу баяу жана бастаған. Зергердің оймыштаған оюлары отқа оранып, шоққа айналған мезгілде алтындар домалап түседі ғой, әттең-ай.

Ашаршылық. Ұлы дала мен ұлық тауларды жайлаған жомарт ұлтты жер бетінен түп-тамырымен жұлып тастауды түпкі мақсат етіп, осы жолдағы жымысқылықты ғасырлар бойы жүйелі жүргізген сайқал саясаттың қорқау қасқырлары білек сыбанып, білгендерін істеп бақты. Алдын-ала малынан тұлдырлай тақырланған Түркібасының қазақтары да тау-тасты кезіп, тентіреп кетті. Сай-сайларда, жыра-жыраларда өліктер көмусіз жатты. Тоқсан үйлі ауылдардың төрт-бес үйінен ғана түтін шығатын зар заман туды. Адамдар адамдардың етін жеген жағдайлар жиіледі. Сондай күндердің бірінде Ұмайтөбе-Майтөбенің орта тұсындағы өртенген үйдің тамтығынан қалқа жасап қалқиып отыратын Зәуренің зар илеп жылауға да шамасы жетпей, Қарасу қайнарының мөлдірінен ғана сусындап, төрт жасар Тас Мекемдейін ұлын жетелеп, жеті-сегіз айлық Ажардайын қызын арқалап, Түлкібас стансасына сүйретіліп зорға жеткен. Стансаның орталығынан қашқақтай қорғаншақтап, қия беткейлеп ілбіген. Ісіп-кепкен, жанарларынан жан шошитын адамдардың жандарына жолаудан да қорқатын кезенейлі кезең-ді. Пұшықкезең дөңесінен асса, арғы жағынан Кемербастау да көрінер еді. Зәуре ана осыны ойлайды.

Кемербастауда Құрманбек дейтұғын күйеу боп келетін жігерлі жігіт бар. Сіңлісін алған. «Балапан басымен, тұрымтай тұсымен» боп кеткен бұлаң-бұлғақ бұ заманда олар дағы мәз емес шығар. Бірақ, естулерінше, қуғын-сүргіннен сауырақ, қамбалары мен қоржындары қоңдырақ күйде деседі. Төрт жасар, жіп-жіңішке Мекемтасы ашқұрсақ. Түйір нан татпағалы біраз болған. Қуырған жүгерінің жасыған дәнін санап береді. Ажар болса, сүт шықпауға айналған емшекті соруға әзер-әзер әлі жетіп, әлсіреп қалған-ды. Кенет кезең биігіндегі қара бұтаның қалқасынан қасқырлар анталап шыға келді. Зәуре ананың жон арқасы ду етіп, жыбырлай жөнелді. Артынша сансыз ине омыртқаларын осқылай шабақтап, жұлынын шаншылағандай әл-дірманы құрып, тізерлеп отыра кеткен. Іле-шала шапшаң көтерілді. Тастақ тақырдан. Талдан таяқ сындырды. Жон арқа жақтан жабысқан қорқынышты жұлып тастағысы бар. Тал таяқтың жұқалтаң-жүдеу жапырағын сындырды. Ажарды сол қолтығына қысты. Шар ете қалды. Қызы. Тез тыншыды алайда. Жылдам жүріске салды. Күш-жігер құйылғандай. Ащы өзегі удай ашыды. Тамағы құрғады. Жанарынан жас парлады. Сай жаққа емес, қияға қарата қадам басқан. Мекемтасына қарап қояды. Тас түйін секілді. Еркек қой. Тастақ беткейге бірнеше мәрте сүрініп жығылды. Жанұшыра ұшып тұрды. Орнынан. Біресе етегінен ұстайды. Біресе жеңіне жабысады. Шешесінің. Біресе тақырға жығылады. Қан-сөлсіз безеріңкі беті тасқа тисе де, қан шықпады. Мекемтасының.

Қасқырлар бұлардың бір әйел, төрттен асар-аспас жас бала, жеті-сегіз айлық нәресте қыз екенін байқап, еркінси бастады-ау. Жүріс-жүгірістерін жылдамдата түсті. Қызыл көздері құтырынған. Біраздан бермен қарата адам жеп әбден дәніккен. Әккілер өңшең. Құныққан қорқаулар.

Жота қиясында жансебілдене жүгіргенмен, өндіре алмаған. Қасқырлар тастақ жерді тырмалап, топырақ аралас қиыршық құм шашты. Бірден бассалмақтан гөрі біраз-біраз мазақтамақ, мазаттанбақ мақсатта сияқты.

Бәлкім, бұларға әуелгіде ермек керек. Үш адам. Үшеуі де әлсіз. Қарсылық танытпаққа қауқарсыз. Қорғансыз. Тістеріне түсіп-ақ тұр. Жер тырмалап, азуларын ақситып, жақындай түседі. Ісіп-кеуіп өліп жатқандардан, иіс-қоңыстанып барып қатқандардан гөрі қыбырлап жүрген тірілерді тістелей жұлқып сүйрелеп, жұлып жеп, жылы-жұмсаққа тояттайтын тойлары таяу. Адами заттың тәтті-дәмді қанын аңсай құтырынған қасқырлардың шыдам шегі таусылып, қоршап алатындай қорқынышты әрекетке көшті.

Зәуре ананың сансыраған санасы аласұрды. Қос құлағы бітеліп, қос самайы жарылғандай жанұшыра ышқынды. Қолтығындағы қызды қыса түсті. Саркүйік шөп пен сасырдың қалдығына жығылған Мекемтасын желкесінен бүріп тұрғызды. Айқай салды. Қасқырларды қорқытпақ. Үні шықпады. «А-а-а-а-а!» – деді. Дауысы зар-запыранға, өкінішке, күйінішке, күйікке буылып, булығып естілгендей. Тағы да екі рет, әлде үш мәрте айқайлады-ау. Айқайының ащылығы сонша, қасқыр екеш қасқырларыңыз дағы қалшия қалғандай. Сәл ғана сәтке «А-а-а-а-а-а…» Деді. Ана. Сана жұмысын жалғастырып жатқан.

«Менің етім молырақ қой. Ажар дейтұғын жеті-сегіз айлық қарындасымды қолтығына қысып алған күйі кете берсе де болар еді. Қорқаулар мені қанағат тұтқандай таласа жұлқыласып қалар еді. Қазақы ақыл-ой. Ой-сана. Өз дегенін істеді. Ұрпақ жалғастығы. Шаңырақ иесі Мекемтасым деген шығар. Анам Ажар, айналайын қарындасымды қасқырларға тастап, қоршай бастаған құрсаудан мені алып шыққан ғой… Еміс-еміс есімде…»

Тас Мекем көкеміз көпке дейін үн-түнсіз томсарып отырып қалады. Күрсінісін кеудесінде үнсіз тұншықтырады… Мейірбандана күлімсірейтін шуақты жүзі кенет салқын тартып, тіпті табан астынан суып сала беретін болмысын енді түсіне бастайсың.

Ұл перзенттерін құтқару үшін қыздарын қасқырға қиған қазақ әйелдері туралы аңыз әңгімелер аз емес, әрине. Ел аузында айтылыңқырайды. Жазбагерлер жазыңқыраған. Ақындар дастандар шығарған. Әлбетте, айту, жазу, оқу, тыңдау дегендеріңіз бір бөлек. Ал, бастан кешу – басқа нәрсе.

Төрт жасар ұлын тістелей қатып сүйрелеп, біржарым шақырым жердегі Кемербастау ауылына сілесі қатып, өкпесі өшіп жетеді-ай. Зәуреңіз.

Зар еңіреп, екі сөзбен айтады-ай. Асығып. Аптығып.

«Анау жақта… Ажар… Ажар-ы-ы-ым… Қас… Қасқырлар…» – дейді, Зәуре. Кемсеңдей жылап. Тізерлей құлап.

Құрманбектер атпен шауып жетсе… Саркүйік шөп пен сасыр түбіртегінің арасында түте-түтесі шыққан шашы ғана жатыр екен. Қарындасының. Айналайын Ажардың…

Анда-санда айқайлап жылап, жырлап айтып отырады екен. Анасы Зәуре. Бір жылдай Кемербастаудағы жекжаттарды сағалаған. Ашаршылық алапаты айығуға айналып, жаз басында Ұмайтөбе-Майтөбенің шиелері қызарып, өріктері рең алар шақта Қарасу қайнарының қапталына қайта оралған.

Зәуре ана зәрезаптықтың зардабын тартумен өтіпті. Батырбектейін даңқты датқаның ұрпағы, Сейдалы бидің туған қызы заманына қапаланып кетіпті. Жалғыз ұлы дегенде жанын қоярға жер таппай тағатсызданған. Перзентінің жұқалтаңдау жарғақ құлағына сырға таққан. Тіл-көзден қорғаштап шаршаған. Қалқайыңқыраған құлақтары жұқа демесеңіз, шынығып, шымыр өскен Мекемтасы ешкімге есесін жібермеген. Жастайынан өзгеге өмірі тиіспеуге, ал енді тиіскенді аямауға әдеттеніпті.

Ал, анасы өбектеуден танбапты. Ұлы сәл сырқаттанып қалса, қалтырап-дірілдеп, зәре-құты қашады екен. Бірде: «Көршінің үйінен пышақ алып келші», – дейді. Шешесі. Іле-шала айнып: «Қой, Мекем көкем, өзім-ақ барайын», – деп жүгіріп кетеді. Қайтып келе жатып, Қарасудың бір бүйіріндегі жарқабақтан құлайды. Аяғы шорт сынып кетеді. Сөйтіп жатып, күліп жатыр дейді. «Мекемтайым… Мекем көкем аман қалды-ау, айналайын. Пышаққа мұны жібергенімде мына жаман жарқабақтан құлап қалатын еді ғой, жалғызым… Жарығым…» Деп.

Сол құлағаннан, сол сынықтан құлантаза айыға алмаған ана ақырында, бір мың тоғыз жүз қырық алтыншы жылы бақилық болған. Өріктер гүлін төгіп, алмалар шешек атып тұрған шақта.

Көзінің ағы мен қарасындай жалғыз ұлының жолында желбірей елбіреп, жанын құрбан етуге даяр жүретін шешесі күйгелектеу күйде көрінгенімен, аса адал, кіршіксіз таза, ақпейіл кісітұғын. Киіміне кір жуытпайтын, тал бойына кіршік жақындатпайтын. Кісі көңіліне кірбің түсірмейтін. Оның орамалы мен көйлегіне, қыжым нымшасына дейін басқалар таңғалатын. Тазалығына. Жарасымдылығына. Діндарлығы өз алдына. Қалқоз-сапқозда қызылша шауып, жүгері жинап, көң тасып, қора тазалап жүріп те, намазын қаза қылмайтын. Қасына қаршадай баласын отырғызып қойып, жайлап қана жайнамаздың жағдаяттарын баян етер еді.

Өтті де кетті. Пәниден. Соғыстан соң. Жыл жылжыр-жылжымаста.

…Кенеттен дүние аударылып төңкерілгендей болды ма? Әне-міне оқуын тәмамдап, бір жапырақ дипломын қолына алармын деп жүргенде бұл өзі  білмейтін, жан дүниесі түсініксіз біреудің жары болып шыға келгені. Өңі ме, түсі ме мұны айыра алар емес. Сонда бұған дейінгі өзі мойындаған махаббаттың құдіреттілігі қайда қалды? Өзі сүймеген, білмеген жанның құшағына өзін лақтырып тастау, сонда өзі қорғаған махаббат болғаны ғой… Иә, солай… Адамдар не деген ақымақ еді…өмірдің күнделікті күйбең тіршілігін махаббаттың биік тұғырымен алмастырып қоятын. Жақсы болсын, жаман болсын, бас қосқан екі жұп қалайда өмір сүруі керек деген жабайы түсініктің ушыққаны соншалықты жаны нәзік әйел затының соңғы уақытта өз еркінсіз әлдебіреудің қол астында жүріп- тұратыны өкінішті ақ…Бұл да соның бірі болғаны ма? Тек өзі мойындаған махаббаттың бар-жоғына бас қатырып, өзгелер секілді оны жалғанға шығаруға дәті шыдамады. Ішкі түйсігі жібермеді ме, өзі де білмейді, әйтеуір бір керемет күш мұны алға талпындырғандай. Әлде өзін-өзі солай алдады ма екен? Онысы тым түсініксіз. Сөйтті де өзі сүймеген адамға еріксіз берілудің асқан қасірет екенін сезініп, мұнысын ешкімге түсіндіріп жатпастан басын алып қашты. Мұның не деп сұраған ешкім де болмады. Арадағы ырың-жырың қарым- қатынастың ешбіріне мән бермеді. Ешкімді де әуре-сарсаңға салмаған күйі өзіне белгілі бағытқа бет алды. Ішкі дүниесін өрттей шарпыған көлеңкелі күйіктің тым ауырлығы жанына батса да, өз-өзін зорлықпен өткенді ұмытуға көндірген. Бірақ өткенді өткінші өмір дегенмен санасында қалған оның іздерін қайда жасырмақ? Осыған қарап көбесі біртіндеп сөгіле бастаған өмірінің мағыналы шағы біткен шығар деп ойлап еді…бірақ тырбаңдатқан тіршілігінің тынысы түгесілмепті. Кеудесінде шырамытқан үміт шырағы алға жетелей берді. Өткеннің жарасы жазылса да, оның ешбірін де санасынан сыза алған жоқ. Сергелдең сезіммен күй кешіп жүргенде қым-қуыт қаланың  қиюласқан тіршілігі Оны жолықтырды. Әлдебіреудің жүзіне тік қарауынан   секем алып, өзіне жылы сөз арнауынан қорқатыны әдетіне айналып, оны көргенде де сезімнің сиқырынан шошыңқырап, алысырақ жүруді мұрат тұтып еді. Бірақ бұлар бір-біріне тез арада үйренісіп кетті. Кездесіп жүріп,  арадан біршама уақыт өткенде бұл бармағын тістеген. Енді не істемек… Оның жібі түзу, басы бос екенін біледі, бірақ ол бұл туралы ешнәрсе білмейді ғой. Бұл не сонда? Өткенін алға тартып, жігіттің өзіне деген жанашырлық сезімін тартып алмақ па? Әлде осылай өзін де өзгені де алдай тұрмақ па? Мұнысы несі? Ұлы сезімге табынып келіп, енді өзгенің  махаббатын мазақ еткені қалай өзі? Жігіт жүрегін ұсынып, сөз салғанда бұл  іштей өксіп, өткеніне лағынет айтқан. Өйткені бұл жігітті шын сүйіп қалып  еді… Бұл махаббат дегеннің тек азаптан ғана тұратынын сонда түсініп еді. Өзі туралы оның еш жамандыққа бармайтыны жанына батады. Егер бар шындықты айтып салса, бұдан теріс айналса, дүниенің астаң-кестеңі шықпай  ма? Іштей өзін жегідей жеген сан түрлі сұрақтардың біріне де жауап таппастан, ақыры ашығын айтудан өзге амал таппаған. Өзін қадірлейтін, өзі сүйген адамды алдаудың құрбанына айналдырудан асқан қорқыныш жоқ екенін ұққан. Айтты да…Мең-зең күй кешіп, есеңгіреп қалған жігіт тез арада бойын жиып ала қойды. Бәлкім тағдырына мойынұсынғаны болар… Бәлкім ұлы сезімнен туған махаббатты уысына ұстап қалғысы келгендіктен, өткеннің бәріне қол сілтеген болар… Бұл үшін оның не ойлағаны, нені ойына алғаны белгісіз. Қуанатыны жігіт бұдан теріс айналған жоқ Өмірінің қалғанын өзімен бірге өткізуге уәде етті. Бірақ… арадан қанша уақыт өтсе де, ол нақты бір шешімге келе алмай шарқ ұрып жүргенін бұл аңғарады. Соңғы кездері бұл орын алған жағдайдың бәріне өзін кінәлайтынды шығарып жүр. Сөйтпегенде ше, өмірдің өзі білмейтін алып толқындарына қарсы тұрамын дегенде, шиыршық атқан асау толқындардың шапшуы мұны жағаға қарай  лақтырып, махаббаттың ми батпағынан бір-ақ шығармады ма? Егер қолынан келсе, жанын қажытқан махаббаттың азабынан мәңгілікке арылып, баяғы алапат сезімнің құдіреттілігіне табынған есерсоқ, ессіз шағына қайта оралар еді ау… Егер қолынан келсе шырмауықтай сезімнің шырмауынан, тағдыр тәлкегі тоғыстырған тасадан оны да өзін де құтқарып алар еді ау… Пендесінің тағдырын пешенесіне жазып қоятын Жаратқанның шеберлігі-ай  десейші…

«Мерейлі мекен», «Мүшайра-92» жыр жинақ-тары арқылы оқырманға танымал. Ақынның «Ләйла», «Домалақ ана» кесенесі, «Жүрегімде махаббат», «Алтын бесік», «Түркістан», «Талбесік» атты кітаптары бар. Көптеген әндердің сөзін жазды. Ақын 1992 жылғы облыстық «Мүшайраның» жеңімпазы, 1993 жылғы Алматыда өткен Республикалық жабық жыр конкурсының бас жүлдегері.
Оңтүстік Қазақстан облысының Грамотасымен марапатталған.Соңғы жылдары Әбілда Аймақтың екі томдық шығармалары жарық көрді.
2004 жылы Түркия Республикасы мәдениет жэне туризм Министрлігінің ұйымдас- тырумен «Түрік әлемінің жаңғырығы» атты Халықаралық ақындар жарысында 84 шығарманың ішінде 1 орын алып, Халықаралық Физули атындағы сыйлықты алды.

Алдияр Бақытжан 

Қазақстан Жазушылар Одағына 2001 жылы мүше болып қабылданды. Шығармалары төрт ұжымдық жинаққа енгізілген. 1998 жылы «Жібек жолы» баспасынан «Көзайым» атты жеке жыр жинағы жарық көрді.
Ол көптеген халықаралық, республикалық мүшәйралардың, «Сорос-Қазақстан» халықаралық қоры әдеби сыйлығының жүлдегері, Республикалық М. Ғабдуллин атындағы сыйлықтың, ҚР Президенті тағайындаған арнайы стипендияның екі дүркін иегері.
Сондай-ақ, Сорос қорының, Түркістан, «Серпер» жастар сыйлықтарының жүлдегері.
Өлеңдері 3 жинаққа енген, 3 жеке кітабы бар. Тұңғыш рет өлеңдері 21 жасында «Жыр додасы»- 1995 атты жинақта жарық көрді. Соңғы жыр кітабы «Құбыла» 2006 жылы жарық көрді.

Байғұт Мархабат

Көп жылдан бері Қазақстан Жазушылар Одағы Басқармасының мүшесі. «Шілде» , «Сырбұлақ», «Интернаттың баласы», «Нәуірзек», «Дауыстың түсі», «Қорғансыз жүрек», «Машаттағы махаббат», «Әдебиет пәнінің періштесі», « Ақпандағы мысықтар», «Алмағайып», «Аңсар», «Қозапая», «Ауыл әңгімелері», «Салқын масақ», «Оқу залы», «Жоғалған жұрнақ», «Киікоты» кітаптары жарық көрген. Қаламгердің шығармалары орыс, украин, өзбек, қарақалпақ, түрік, саха тілдеріне аударылған. Василий Шукшиннің, Юрий Покальчуктің, Уашингтон Ирвингтің, Екатерина Андреевнаның туындыларын тәржімелеген. М. Байғұт — республикалық кеңінен танылған жазушы әрі журналист – публицист. Ол әдебиет пен журналистиканы дамытуға, жас кадрларды тәрбиелеуге үлкен үлес қосып келеді. Әдебиет пен журналистика саласында түрлі талқылаулар, облыстық, республикалық, халықаралық жиындар, конференциялар т.б. маңызды шаралар ұйымдастыруға аянбай күш — қайрат жұмсайды. Әлеуметтік – экономикалық, жас ұрпақ тәрбиесі, мәдениет пен өнер, әдебиет, адамгершілік тақырыптарындағы көкейкесті материалдары «Егемен Қазақстан», «Жас Алаш», «Қазақ әдебиеті», «Оңтүстік Қазақстан» газеттері мен журналдарда жиі жарияланады. М.Байғұт  республикалық «Егемен Қазақстан» газетінің оңтүстік облыстары бойынша арнайы тілшісі.

Есенқарақызы Ханбибі

Қазақстан Республикасына еңбек сіңірген қызметкер. Қазақстан Жазушылар және Журналистер Одағының мүшесі. Бірнеше Құрмет грамоталарымен, медальдарымен, «Парасат» орденімен, «ҚР-сы Тәуелсіздігінің 10 жылдығы» медалімен марапатталған. С.Ерубаев атындағы әдеби сыйлықтың лауреаты.
Қазақтың белгілі ақын қызы Ханбибінің алғашқы өлендері «Қанат қақты» жинағында жарияланды. Ақынның «Бұлтсыз аспан», «Жұлдызым » , «Махаббатым мәңгілік », «Жан айқай» деген кітаптары бар. Соңғы жылдары оның «Сыр кітабы» және «Жыр кітабы» атты 2 томдығы, «Ай туады бозарып» және «Күн шығады қызарып» атты 2 томдығы жарыққа шықты..

Орынбай  Шойбек

Жазушының «Арман қанатында», «Сарыағаш саздары», «Шырғалаң», ұжымдық жинақтарында әңгіме, повестері жарияланған. «Өмір деген осындай», «Тозаңды терезе», «Сыңарқұлақ», «Сана», «Шапағат мен мейірім», «Әміршінің әлегі», «Қара азбанның қателігі», «Бүгінгі заман ертегілері», деген жеке жинақтары жарық көрген. «Қайғы заман немесе Төле би тағдыры» деген роман диологиясы оқырмандар қолына тиді. Мархабат Байғұтпен бірігіп «Қарлығаш әулие Төле би пьесасын » жазды. Шымкентте тұрады. 1987 жылы «Жалын» журналы мен республика Ішкі ісетр министрлігі бірігіп жариялаған жабық бәйгеде «Қателік» атты детективті повесі жүлделі орынды жеңіп алды. Жалпы «Жалынның» шытырман оқиғалы шығармаларға арнаған жабық бәйгесінің екі дүркін жеңімпазы. Бүгінде облыстық «Оңтүстік Қазақстан» газетінде жұмыс істейді. Жұбайы Асхан Майлыбаева облысқа белгілі журналист, «Оңтүстік Қазақстан» облыстық газетінің жауапты хатшысы. Асхан Қожакелдіқызының да ақындығы бар. Ұлы Арнұр – заңгер, ұлы Шапағат — әнші, сазгер, КТК телеарнасында жұмыс істейді. Қызы – Айнұр

Төретай   Қабылбек

Төретай Қабылбек Қазақстан Республикасы Жазушылар және журналистер одағының, сондай-ақ облыстық ономастика комиссиясының мүшесі, облыстық айтыс ақындары мен жыршы-термешілер қауымдастығының төрағасы. Қабылбектің алғашқы жырлары «Жетісай әуендері» атты жинақта жарияланды. Ол «Қазығұрт — Қайнарбұлақ», «Бас-басына би болғаннан сақтасын», «Жан шуағы», «Қаракөз қалқам», «Арымның алауы», «Найзағай намыс» деген кітаптардың авторы. Шымкент қаласында, тұрады.

Көктәнді Хамза

«Күн саңы», «Арман қуып адассам, кешір мені…», «Адуын ағыстар», «Құбылыс» атты жеке жыр жинақтары, «Мен сені көргелі», «Кереметнама», «Он екі таным», «Туысқан», «Теберік дүние», «Ойдың күші», т.б., сондай-ақ 1999 жылы «Өмірдің он сегіз жылы» айдарына топтастырылған үш томдығы («Алшы», «Көз аясындағы әлем», «Қалтарыстағы қазына») Алматыдан, 2001 жылы «Аспан мен Даланың төрт ұмытылған тарихы» атты тарихы-философиялық жанрдағы кітабы Мәскеуде жарыққа шықты. 2003 жылы «Шыңғыс ханның шындығы – қазаққа жасырылған құпия» атты монографиясы роман-газет болып оқырманға жол тартты. 2010 жылдан бастап үш айда бір рет жарық көретін республикалық әдеби-мәдени бұқаралық басылым «Ән-қазына» альманағын шығарды.2011 жылы «Ақтолғай» деген атпен екі кітабы жарық көрді