— Тойсұлу ханым, ішкі істер саласында қызмет етіп жүргеніңізге қанша уақыт болды? Бұл салаға кездейсоқ келмеген боларсыз?

— Ішкі істер органдарында 2021 жылдан бері қарай қызмет атқарып келемін. Негізі менің бірінші мамандығым — тарих пәнінің мұғалімі. Осы мамандық бойынша мектепте оқушыларға білім беріп, тәжірибе қалыптастырғаным бар. Алайда осы мамандықпен шектелмей, құқық қорғау саласында да өз бағымды сынап көргім келген. Иә, әрине, өмірде түрлі жағдай болып жатады. Қоғамда орын алатын түрлі келеңсіздіктер мен заңсыздықтарды көргенде тілмен ғана емес, оны іспен дәлелдегің келетін кездер болады. Ішкі істер органдарына заңдылық пен қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге өз үлесімді қосу мақсатында келгенмін.

— Сіз учаскелік инспекторсыз. Бұл жауапкершілігі мол жұмысты әйел адамның алып жүруі қиындық тудырмайды ма? Әдетте учаскелік инспектор десе ер азаматтар еске түседі ғой.

— Бәлкім, солай шығар. Бірақ ішкі істер органдарындағы әйел адамдардың да ерлермен бірдей қызмет атқаратынын ұмытпауымыз керек. «Сен әйел, сен ер адамсың» деп қызмет бөлінбейді. Қай жерге, қай орынға жібереді, бұйрықты орындауға тиіспіз. Қазіргі таңда Сауран аудандық полиция бөлімінің жергілікті полиция қызметі бөлімшесінің учаскелік полиция инспекторы болып қызмет етіп жүрмін. Басты мақсат — бекітіліп берілген аумақтағы тұрғындармен жылы мәміледе болып, қай кезде болсын тұрғындарға таза, ашық және заңды көмек көрсету ғой. Осы үдеден шықсақ, біздің жоспардағы жұмысымыздың көп

— Учаскелік инспектор халықпен тығыз жұмыс істейтін полиция өкілі ғой. Мұндайда нені ескеру керек деп ойлайсыз?

— Иә, учаскелік инспекторлар қарапайым халықтың қайнаған тіршілігінің ортасында жүретіндіктен, оларға таяқ та бірінші тиеді, алғыс та арқалап жатады. Полицияға қатысты сын мен мін тағылса да, соның көбі осы қызмет өкілдеріне қарата айтылады. Қарауындағы үйлердің қақпасын қағып, әр отбасының сыры мен мұңына еріксіз куә болып жүретіндер де сол учаскелік инспекторлар. Ішімдікке салынып, шаңырағының берекесін алған маскүнеммен, есірткіге есі кеткен нашақормен, отбасының ойранын шығарып жүрген озбырмен, түзеу мекемесінен шықса да түзу жолға түсе қоймаған есерсоқпен бетпе-бет келетіндер де учаскелік инспекторлар. Сырт көзге оңай көрінгенімен, бұл қызметтің көпке біліне бермейтін ауыртпалығы көп, жауапкершілігі мол, қиындығы да жетіп артылады. Мұның сыртында күнделікті жұмысында сан қилы адаммен жолықтыратын қызметтің қаупі мен қатері тағы бар. Шындығында, учаскелік полиция инспекторлары – ішкі істер органдары жүйесіндегі ең көп функциялы институт. Азаматтардың құқықтарын қорғау, отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылық, құқықтық тәртіп пен жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету, көші-қон, қоршаған ортаны қорғау, аумақтарды абаттандыру, сондай-ақ есірткі пайдалану, жануарларға қатыгездік таныту, заңсыз аң аулау және ағаштарды жою – учаскелік полицияға жүктелген мәселелер тізбегі осылай жалғаса береді. Бұл тізімде кәмелетке толмаған жеткіншектердің түнгі уақытта ойын-сауық мекемелерінде болмауын қадағалау, темекі өнімдерін тұтынуына тыйым салу да бар. Олардың мойнына есепте тұрған азаматтар мен пробацияда жүргендерді бақылау, нашақор және бұрын сотталған азаматтардың тәртібін қадағалау міндеті де жүктелген. Қазіргі таңда барлық салада ашықтық пен жариялылық ұстаным болып қалыптасып жатыр ғой. Мемлекет басшысының Жолдауда айтылған «Жұртқа жақын полиция» қағидаты жергілікті полиция қызметінің жұмысына жаңа серпін берері анық. Қоғаммен ашық тіл табысу, азаматтардың сеніміне ие болу, атқарылған жұмыстарды ашық көрсету және көпшілікпен бірлесе қылмыстың алдын алу жұмыстары әрбір учаскелік полиция инспекторының басты мақсаты.

— Сіз жұбайыңызбен бірге бір салада қызмет етесіздер, яғни үйде де, түзде де біргесіздер. Жұбайыңыз қазір ішкі істер саласының қай бөлімінде?

— Жолдасым Асылхан Қайсарұлы Әлібай — ҚР ІІМ Б.Бейсенов атындағы  Қарағанды академиясының түлегі. Алғашқы еңбек жолын 2021 жылы Мақтаарал аудандық полиция бөлімінің анықтаушысы лауазымынан бастаған. Бүгінде Сауран ауданының полиция бөлімінде қызметін жалғастыруда. Тергеу бөлімшесінің анықтау тобының анықтаушысы лауазымында қызмет атқарады.

Рас,  үйде де, қызметте де біргеміз. Менің ойымша, ерлі-зайыптылардың бір салада қызмет жасағаны оңайырақ секілді. Бір-бірінің жұмысын жақсы түсіне алады. Таңертең ерте тұру, тәуліктің қандай уақытында болмасын, шақыртуларға бару, жиналыстарда, саптық жиындарда бірге жүру — екеумізге де ортақ іс. Бастаған қызметімізді аяғына дейін жеткізіп, абыроймен зейнетке шықсақ, көп балалы полицейлер отбасы болсақ дейтін арманымыз бар. Айта кететін бір нәрсе, біздің осылай бірге қол ұстасып, бір салада қызмет етіп жүргенімізге, әсіресе, жолдасымның осы мамандықты таңдап, білім алып, шыңдалуына да ата-аналарымыздың қосқан үлесі орасан. Сол кісілердің сенімін ақтап, халықтың ұл-қызы болсақ, арманымыз жоқ. Мұндай жауапкершілігі мол мамандықты таңдағанымызға еш өкінбейміз.

— Осы жылы сіз полиция аруы атандыңыз. Погонды нәзік жандылардың арасынан оқ бойы озық шығу оңай болмаған шығар?

— Иә, биыл наурыз айында Түркістан облысында «Полиция аруы» байқауы ұйымдастырылған болатын. Сауран ауданы атынан өз бағымды сынау үшін қатысуға келісімімді бердім. Мен айтар едім, ішкі істер органдарында жұмыс істейтін әрбір қыз-келіншек мықты, білікті, білімді жандар. Олардың әрқайсысы нәзік болуымен қатар, қайсар да батыл. Байқауға қатысқан қыздардың барлығы жоғарғы дайындықпен келгені көрініп тұрды. Өнерлі, білімді шетінен. Ән айтып, би билеп, өлең оқып, бір сәт нәзік әйел екенін де сахнадан көрсете білді. Әрине, жарыс болған соң, байқау шарттарын жоғары деңгейде орындауға барымызды салып, оның үстіне ауданның полиция бөлімінің атынан шығып тұрғасын, намысты қолдан бермеуге тырыстық. Әуелі Алланың, одан кейін жолдасымның қолдауының арқасында жеңіске жеттім деп ойлаймын. Маған көбінесе қолдау көрсететін жолдасым, білмегенімді үйретіп, бағыт-бағдар көрсетіп жүреді.

— Сіз сияқты полицияда қызмет еткісі келетін жас қыздарға, мектеп бітіріп, аттестат алып жатқан түлектерге қандай кеңес айтар едіңіз?

— Адамның өмірінде орын алатын барлық жәйттер оның ниетіне қарай іске асып жатады ғой. Жалпы, адал жүріп, анық басып, өз мақсаты үшін тынбай әрекеттенетін болса, адамның алмайтын қамалы, жетпейтін белесі болмайды. Қиындықтан ешқашан қашпау керек. Адамның өмірде болмайды дегенінің өзі бір күні орындалып жатса, оған таң қалудың қажеті жоқ. Иә, мен де арман қудым, ішкі істер саласында қызмет етсем деген арманым, мақсатқа айналды да, ол да бір күні орындалды. Мұның бәрі адамға таза еңбекпен келетін нәрсе. Мамандық таңдауда қателеспеу керек деген сөз жиі айтылады. Ол да рас. Әсіресе, жас түлектер, оның ішінде полиция болғысы келетін жас қыздар осы мамандықты таңдарда тағы бір рет ойланып алғаны дұрыс. Бұл менің қалауым ба, мақсатым ба деп ойланғанда ғана ішкі дүниеңде арман пайда болады. Ішкі істер органдарында қызмет ететін әйелдер көп. Сондықтан бұл да көп мамандықтың бірі, елге қызмет етудің тамаша бір мүмкіндігі. Жұмысың қағаз бетіндегі ғана емес, ел алдында, көзге көрінетін жұмыс. Жақсы жұмыс істесең, жетістігің болады.

— Сұхбатыңызға рахмет! Жұмысыңызға сәттілік тілейміз!   

Сұхбаттасқан Раушан ҚАНЫБЕК,

Түркістан облысы

—Дінислам, жуырда жас кәсіпкерлерге арналған «Best startup» үздік жобалар байқауына өтініш қабылдау басталды. Бұл жоба былтыр да өткен бе еді, нәтижесі қандай болды?
— «Best startup» үздік жобалар байқауының негізгі мақсаты — ел экономикасының тұрақты дамуын қамтамасыз ететін жастар арасындағы үздік жобалар мен технологияларды анықтау. Отандық жобаларды іске асыруға көмектесу, олардың коммерцияландыруына және ұлттық кәсіпорындарға енгізуге ықпал ету. Түркістан облысы қоғамдық даму басқармасы “Жастар ресурстық орталығы” коммуналдық мемлекеттік мекемесінің “Жастарға қызмет көрсету және NEET санатындағы жастармен жұмыс жүргізу” бөлімі бар. Тікелей осы бөлім айналысады. 2022 жылы пилоттық жоба ретінде бастау алды. Жалпы, «Best startup» жобасын “жастардың сұранысын тудыра ала ма” деген мәселемен алғашқы жылы байқап көрдік. Ал 2023 жылы бұл жобаны өзіміздің бюджеттен қорғап алдық. Бір байқағанымыз, кәсіпкерлікке деген жастардың қызығушылығы артып жатыр. Оның үстіне мемлекет тарапынан да жастар арасындағы кәсіпкерлікті қолдауға барынша назар аударылуда. «Best startup» жобасы бойынша қазіргі таңда өтінімдер қабылданып, іріктеу өткізіледі. Яғни, байқаудың бірінші кезеңіндегі өтінімдерді қарау конкурстық комиссиясымен жүргізіледі. Конкурстық комиссия мүшелерінің бағалау қорытындылары бойынша әрбір өтінім жиналған баллдарына байланысты іріктеліп, ең жоғары баллға ие болған қатысушылар жобаның II кезеңіне өткізіледі. «Жастар ресурстық орталығы» тарапынан құрылған эксперттік топ іріктеу жүргізу барысында үздік 40 жобаны анықтайды. Үздік деп танылған 40 жобаның арасынан 20 үздік жобалар таңдалып, келесі кезеңге өтеді. Сол 20 жас өздерінің жобаларын тұрақты сарапшы комиссия мүшелері алдында бизнес жоспарларын қорғайды. Қазіргі таңда 30 шақты өтінім түсті. Ең үздік идеяларға қаржылай қолдаулар бар. Бірінші орынға 500 мың, екінші орынға 300 мың берілсе, үшінші орынға 200 мың, ал финалға дейін барып, іріктеуден өткен үміткерлерге ынталандыру үшін 10 орынға 70 мың теңгеден берілетін болады. Қазіргі таңда «Best startup» жобасы бойынша аудандарда семинар-тренингтер өткізілуде. Семинар тренингте кәсіп ашуды мақсат еткен болашақ жас кәсіпкерлер бизнес жоспар жазуды үйренеді, стартап жобалармен танысады. Қатысушылардың ішінде бизнес идеясы бар, кәсіп ашуды көздеген жас кәсіпкерлердің бизнес жобаларын талдап олардың кәсіп ашуына жол көрсетіп, аталған байқауға қатысуға мүмкіндік алады.

— Бұдан бөлек тағы кәсіпкерлікті қолдау мақсатындағы қандай жобалар жүзеге асырылуда?
-Жуырда ғана «Zhas project» жобасы қортындыланды. Жобаның негізгі мақсаты жастардың мүмкіндігін арттыруға бағытталған. Жобаға қатысушылар өз аймағындағы әлеуметтік мәселелерді шешуге бағытталған тиімді бастамаларды жүзеге асырып қана қоймай, сонымен қатар көшбасшылық қабілетін де дамыта алады. Жастар әлеуметтік және кәсіби бағдарлау бойынша жаңа білім мен дағдыға ие болады. Бизнес құру және жүргізу бойынша кәсіби менторлық қолдау ала алады.
Осы жылы Түркістан облысында гранттар беру рәсімдерінің барынша ашықтығын қамтамасыз ете отырып, «Zhas project» жастардың арасында шағын гранттар жобасы іске асырылды. Нәтижесінде облысымыздың аудан, қаласынан 502 өтінім түсті. Оның ішінен 40 жоба техникалық іріктеуден өткізіліп, комиссия мүшелеріне ұсынылды. Соңғы комиссия отырысы барысында 40 жоба комиссия алдында өз жобаларын қорғап, нәтижесінде 20 жоба грант иегері атанды. Бұдан бөлек биыл “Кәсібім менің жемісім” деп аталатын жоба қолға алынуда. Бұл жоба бойынша қатысушылар семинар тренингтен өтіп, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарға экскурсия жасайтын болады. Мәселен, былтыр Түркістан облысы Ордабасы ауданында «Жастар ресурстық орталығының» ұйымдастыруымен жастарға арналған 2,5 пайыздық несие беру бойынша жастар саясатын жүзеге асыру бойынша «Өз кәсібіңді аш» атты тақырыпта семинар-тренинг өткіздік. Жастарды кәсіпкерлікке ынталандыруға бағытталған ТОО “Бөрте Милка” ЖШС кешенді сүт фирмасына және «Bokei» ЖШС қыш зауытына экскурсия жасалды. Сосын Ордабасы аудандық мәдениет сарайында облысымызға белгілі жас кәсіпкерлермен семинар-тренинг өткізілді. Іс-шараға 300-ге жуық облыс жастары қатысып, сол жерде іскер азаматтармен пікірлесіп, өздеріне қажетті кеңестер алды деп ойлаймын. Осындай іс-шаралар облысқа қарасты 17 аудан қалада өз деңгейлерінде жүргізілді. Міне, биыл да осы форматтағы жоба «Кәсібім менің жемісім» деген атаумен өтіп жатыр. Тағы да айтып кетейін, с мұндай семинар-тренинг, экскурсия мақсаты – жастарды ірі кәсіпорындармен таныстыру арқылы несие, грант алу және бизнес ашуға бағыттау. Түрлі кәсіптің қыр-сырын үйретіп, нарықтық қатынастардың тиімділігін түсіндіру. Жастарға беріліп жатқан мемлекеттік бағдарламаларды насихаттау. Жастар кәсібі бар кәсіпкерлердің жұмыс орындарына барып, қалай ол істі дөңгелетіп, табысын арттырып жатқанын өз көзімен көрсе оларда қызығушылық пайда болады. Мынадай нәрсені қолға алсам, менде де осындай болады деп оларға түрлі идеялар келеді. Тек теориямен ғана шектелмей, жастарға іс жүзінде қалай болып жатқанын көрсетіп, жетектегендей етіп олардың қолына қармақ берудегі мақсат сол, жұмыссыз жүрмесін, мүмкіндікті пайдалансын деген ниет қана. Бұл жағынан «Жастар ресурстық орталығы» қолдау білдіріп келе жатыр деп айта аламын.

—Жұмыссыз демекші, сондай жастармен жұмыс қалай жүргізіледі?

-Облыс аумағындағы жұмыссыз жүрген жастарды қолдау бойынша атқарылған жұмыстар баршылық. Егер статистикаға жүгінсек, 2024 жылғы 3 айлық қорытындысы бойынша аудан, қалада мемлекеттік бағдарламаларды насихаттау мақсатында 72 340 жасқа кеңес беріліпті. Жұмыссызбын деп келген жасқа «міне, жұмыс орның, міне креслоң» деп дайын жұмыс бере салмаймыз ғой. Жастар ресурстық орталықтары қазір барлық аудан қалаларда тынымсыз жұмыс істеп жатыр. Күнде түрлі іс-шаралар ұйымдастырлады. Жқмыссыз жастарға сол жердегі мамандар бағыт-бағдар көрсетеді. Мемлекеттік бағдарламалармен қалай жұмыс істеу керектігі бойынша ақпарат алады. Сондықтан, жастар ресурстық орталығының рөлі ерекше деп айтуға болады. Жастарды туған өлкесінің экономикасын дамытуға белсенді тарту, жұмысқа орналасуына жәрдемдесу, әлеуметтік бастамаларына қолдау көрсетуге мемлекет қана емес, Жастар ресурстық орталығының қызметі де ықпал етеді. Қазақ қоғамында әр буынның өз орны бар десек, келешегіміз – жастарға үлкен үмітпен қарауымыз керек. Сонда олар да алдыңғы буын ағалардың асыл аманатын арқалап, өзінен кейінгі өскелең ұрпаққа өзгеріссіз қалдыратыны анық. Ең бастысы, ойлы жастың ерік-жігерін дұрыс жолға бағыттау қажет.
—Бүгінде облыс аумағында қанша жас бар? Ал ол жастармен жұмыс істейтін мамандар жеткілікті ме?
-Түркістан облысы қоғамдық даму басқармасы «Жастар ресурстық орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің мәліметінше, қазіргі таңда облыста 14-35 жас аралығында 663260 жас бар. Егер облыс көлемінде 18 жастар ресурстық орталықтары жұмыс жасайтын болса, оның ішінде 1 облыстық, 3 қалалық, 14 аудандық орталықтары бар. Жалпы облыстағы осы орталықтарда 423 маман болса, оның ішінде 340-ы тікелей жастармен жұмыс жасайды. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен ҚР Мемлекеттік жастар саясаты туралы Заңындағы тұжырымдамалық өзгерістер бойынша жастар категориясы 29 жастан 35 жасқа дейін ұлғайтылған. Осыған байланысты мемлекеттік жастарды қолдауға бағытталған бағдарламаларды пайдалану 3,5 млн. жастан 6 млн жасқа дейін көтерілді. Осыдан бес жылдай уақыт бұрын Түркістан қаласында көпфункционалды заманауи, жаңа үлгідегі «Жастар ресурстық орталығы» ғимараты пайдалануға берілген еді. Мұнда жастардың жан-жақты дамуына, бойындағы өнері мен қабілеттерін арттыруына толық жағдай жасалған. Мысалы, кәсіпкерлікпен айналысам деушілерге Коворкинг орталығы, ІТ-park, заңгерлік кеңестер қарастырылған. Сонымен бірге еріктілер клубы, «Жас сарбаз», электронды кітапхана, тілдер мектебі, интернет желісі, мәжіліс залы, спорт алаңшалары және тағы басқа игіліктер бар. Көп функционалды орталық бір мезетте 400-ге жуық жасқа қызмет көрсете алады. Орталықта «Жастарға қызмет көрсету» орталығы, «Мобильді топ», Turkistan HUB coworking zone, IT PARK, Робототехника мектептері, Коворкинг алаңы, электронды кітапхана, «Жас сарбаз», «Еріктілер мектебі», «Құрылыс жасақтары», «Тілдер мектебі», түрлі жастар ұйымдары, медиа студия және психологиялық терапия т.б көптеген жастар клубтары, мектептер мен үйірмелер жұмыс жасайды. Сондай-ақ, ғимарат ішінде «relax zone» демалыс аймағы, ғимараттың сыртқы бөлігінде футбол, волейбол, баскетбол, теннис ойнауға арналған спорттық алаңшалар орналасқан. Түркістан облысында жалпы халықтың 25,2 пайызын жастар құрайтынын ескерсек, өңірге мұндай ғимарат ауадай қажет екені айтпаса да түсінікті емес пе?

—Әңгімеңізге рахмет!

Сұхбаттасқан Раушан ҚАНЫБЕК

Төлеби ауданына қарасты Көксәйек ауылдық округінің 40 жастағы тұрғыны Гаухар Бегалиева үш нәрестені өмірге алып келді. 1984 жылғы келіншек екі қыз бен бір ұл босанды. Нәрестелердің салмағы — 1875, 1735, 2040 грамм.

Бүгін Нұрмаханбетовтер отбасы үлкен қуанышқа бөленді. Төле би ауданының әкімі Төлеген Телғараев, аудандық мәслихат төрағасы Нұрлан Қойбағаров отбасына арнайы барып, дүниеге келген үшемге құтты болсын айтты. Аудан басшысы сәбилерге арба мен қажетті гигиеналық заттар сыйға тартты. Жаңа туған нәрестелерге Әлінұр, Айсана, Айлана есімдері берілді.

Бұған дейін бір ұл мен бір қыз тәрбиелеп отырған шаңырақ осылайша көпбалалы отбасы қатарына қосылды. Анасы аудандық емханада медбике болса, әкесі №3 Көксәйек арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсету орталығында санитар боп қызмет атқарады.

Арнайы бағдарламаларды жүзеге асыру арқылы мемлекет отандық өндірістің дамуын ынталандырады. Ол мемлекеттік бағдарламалардың операторы – «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ субсидия, кепілдік, сондай-ақ серіктес қаржы ұйымдары арқылы жеңілдікпен несиелеу құралдары арқылы қолдау көрсетеді. Қор кәсіпкерлерге республикалық бюджеттің қаражаты есебінен қолдау көрсетеді. Қор қызметін бастаған күннен бүгінге дейін бағдарлама таңдаудан бастап, жоба жүзеге асқанға дейінгі сүйемелдеу көмегі тегін. Қор менеджерлері қолдау сұрап келген әр кәсіпкерге әрекет ету жоспарын қадам-қадаммен түсіндіреді. Мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыру басталғалы бері «Даму» Қоры бүкіл Қазақстан бойынша жалпы несие сомасы 11,4 трлн теңге болатын 197 мыңға жуық бизнес-жобаға қолдау көрсетті. Жобалар әртүрлі салаларды қамтиды. Бұл – мемлекеттің экономиканың барлық бағыттары мен қызмет түрлеріне көңіл бөлетінін көрсетеді. Әсіресе отандық өнім шығарушылар, IT-технология, аграрлық және ауыл шаруашылығы, медицина, білім беру саласына басымдық беріледі. Қор өндірілетін өнімі мен қызметін сапалы деңгейге көтеруге қабілетті кәсіпкерлерге қолдау көрсетеді. Бұл – болашақта ол тауарлардың импортты алмастырып, бәсекеге түсе алуына оң әсер етеді, тіпті экспортқа шығуына мүмкіндік береді. Анықтама: мемлекеттік қолдауға өтінімді «Даму» Қоры онлайн ресурстар арқылы қабылдайды және ол қызмет тегін, қандай да бір сыйақыны талап етпейді. «Даму» Қоры мемлекеттік қолдау бағдарламалары жөнінде толық ақпарат алу үшін 1408 нөміріне (колл-орталыққа кез келген өңірден тегін қоңырау шалуға болады) немесе өз өңіріңіздегі Қор филиалына тікелей хабарласуды сұрайды.