Оңтүстік Қазақстан облысынан еліміз үшін маңызы ерек жобаны тамашалауға 3 750 оқушы қатысады. Бұл туралы Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингте облыстық жас туристер станциясының директоры   С.Өмірбаева мәлім етті.

Бүгінде облыс көлемінде «ЭКСПО — 2017» халықаралық мамандандырылған көрмесіне дайындық жұмыстары жан-жақты жүргізілуде.  Көрменің жоғары деңгейде өтуіне атсалысатын 150  ерікті де дайындықтарын күн сайын пысықтап жатыр. Сондай-ақ, көрменің өту кезеңінде Астана қаласын азық-түлік өнімдерімен қамтамасыз ету мақсатында ауыл шаруашылығы басқармасы да тиісті жұмыстарды атқаруда. Ал Оңтүстік жұртшылығы қазірдің өзінде билеттерді жаппай сатып алуға көшкен. Оның ішінде өңірдегі қалталы азаматтар өз қаржыларына билет алып, әлеуметтік тұрмысы төмен отбасылар мен мүгедектерге және де ардагерлерге сыйлық ретінде тарту етуде. Осындай игі бастаманы қолға алған азаматтың бірі облыс депутаты, түркістандық кәсіпкер Рахым Тәңірбергенов.

«ЭКСПО-2017» көрмесіне әрбір азамат атсалысуы тиіс деп есептеймін. Өйткені бұл өте маңызды шара. Елімізге әлемнің 100-ден астам мемлекеттен қонақтар келгелі отыр. Сондықтан осындай ауқымы зор шарадан оңтүстікқазақстандықтар да сырт қалмауы тиіс деп ойлап, бүгін өз қаражатыма 500 билет сатып алып отырмын. Бұл билеттерді өзіме қарасты мекемеде ерен еңбегімен көзге түсіп жүрген азаматтарға ұсынамын. Сонымен қатар, жаз айында көрмеге бару үшін  арнайы автобустар ұйымдастырып, түркістандықтарды өз есебімнен Астанаға апарып қайтамын», — деді Рахым Көлбайұлы.

Астана қаласында биыл EXPO-2017 Халықаралық мамандандырылған көрмесi өтеді. Оған әлемнiң дамыған 100-ден астам мемлекет қатысады деп күтiлуде. Қазақстанның әлеуетiн көрсететiн зор мүмкiндiктiң бiрi болғандықтан бұл елорданың ғана емес, бүкiл елiмiздiң мәртебесiн өсiретiн шара болмақ. Сондықтан да баршамыз бұл  шараның жоғары деңгейде өтуіне атсалысуымыз қажет.

ОҚО әкімінің баспасөз қызметі

Оның айтуынша, аталған жобалар «Нұр әлем» ұлттық павильонын толықтыру мақсатында Қазақстан Республиаксы Энергетика министрлігімен іріктеліп, «Астана ЭКСПО — 2017» ҰК» АҚ-на ұсынылған.

Алдағы уақытта жасыл экономика бағытындағы жобаларды кеңінен таныстыру мақсатында журналистер үшін арнайы пресс-тур ұйымдастыралытынын айтқан спикер қатысатын жобаларды атап өтті. Олар, «Болашақ энергиясы» «Таза су – өмір бұлағы!» — «Су ресурстары — Маркетинг» ЖШС-нің жобасы, «Негізгі су агрегаттарын және қосалқы қондырғыларды кешенді түрде жаңарту» — «Шардара СЭС» АҚ-ы, «ПКОП» ЖШС-нің жаңғырту жобасының аясында қоршаған ортаны жақсарту бойынша жаңа технологиялар» — «ПКОП» ЖШС-гі, «Шымкентцемент» АҚ-ын жаңғырту жобасы аясында қоршаған ортаны жақсарту» — «Шымкентцемент» АҚ-ы мен «Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданында қуаттылығы 50МВт күн электростанциясының құрылысы» —  «Green Energy 3000» ЖШС-рі.

Сонымен қатар, ол Оңтүстік Қазақстан облысында халықаралық мамандандырылған көрмесіне өңірлік деңгейде дайындалу бойынша іс-шаралар жоспары әзірленіп, сол бағытта тиісті жұмыстардың атқаралып жатқанын айтты.

«Жоспарға сәйкес, облыс көлемінде «ЭКСПО — 2017» көрмесін жарнамалау және ілгерілету, өңір тұрғындарының көрмеге қатысуын, көлікпен, жатын орынмен қамтамасыз ету, көрмеге қажетті еріктілердің даярлығын қамтамасыз ету, көрме қонақтарына арналған туристік маршруттар әзірлеу, көрменің өту кезеңінде Астана қаласына азық-түлік өнімдерін жеткізу және «Нұр әлем» Қазақстанның ұлттық павильонын толықтыру бағытында жұмыстар жүргізілуде»,- деді П.Қонысбаева.

ОҚО әкімінің баспасөз қызметі

Облыстың басты басылымы  — «Оңтүстік Қазақстан»  газетінің тарихы сонау 20-жылдардан бастау алады. Аласапыран заманда халықтың мұң-мұқтажын газет арқылы билікке білдіріп отырған сол кездегі ұлт зиялылары — Тұрар Рысқұлов, Сұлтанбек Қожанов, Міржақып Дулатов сынды арда азаматтар еді. Тарих осылай сыр шертеді. Бүгінде газетке 90 жыл. Жаңашылдық басым. Өзгеріс көп. Қарап отырсаңыз, бұл ғасырға парапар уақыт… Бір басылымның осы уақыт бедерінде  үзіліссіз шыға отырып, бүгінге жетуі тарихи шындық. Қасиетті қарашаңырақтың мерейлі мерейтойы қарсаңында  шалғайдағы оқырмандары да ұмыт қалған жоқ. Кездесулер өткізілді. Басылымның кешегісі, бүгінгісі сараланды. Елге есеп берілді. Өйткені, газет «халықтың көзі, құлағы һәм үні».  Біз «Оңтүстік Қазақстан» газетінің бас редакторы Бақтияр ТАЙЖАНмен газеттің арғы-бергі тарихын суырпақтап, бүгінгі жетістіктерін ортаға салып, қазақ журналистикасының келешегі жөнінде аз-кем әңгімелескен едік. 

«Қазаққа газет керек»

— Бақтияр аға, облысымыздағы баспасөздің қарашаңырағы саналатын басылымның 90 жылдық мерейтойы құтты болсын! Тарихы сонау Алаш арыстарынан бастау алатынын ескерсек, кешегі «Ақжол»  мен бүгінгі «Оңтүстік Қазақстан» газетінің арасында не өзгерді, не өзгермеді деп ойлайсыз?  

— Газеттің 90 жылдығы дүркіретіп өткізетін ас та төк той емес, бұл халық алдында есеп беру деп ойлаймын. Біз бүгінге дейін облыстың барлық аудан-қалаларын аралап, оқырмандармен кездестік. Газеттің тарихын айта жүріп, елдің ұсыныс-пікірлерін тыңдадық. Қай ауылға барсақ та, газетке деген жақсы тілектер айтылып жатыр. Өз басым мұны мақтау деп қабылдамаймын. Бұл газеттің табиғатына, шығармашылық ұжымға деген шынайы сезім дер едім. Ал басылымның тарихына келер болсақ, қарашаңырақ  деп атағаннан да бұрын тағылымды тарихы бар газетпіз. Сол кезеңдерде М.Әуезов, М.Сералин,  С.Мұқанов, Б.Майлин секілді ұлт тұлғалары газеттің басы-қасында жүрді. Ең бірінші  «қазаққа газет керек» деп ұсыныс айтқан мемлекетшіл тұлға, бүгінгі күнмен айтсақ қазақ елінің егесі Тұрар Рысқұлов болатын. Бұл 1920 жылдары еді. Ол кезде қазақтың жағдайы қиын, орыс переселендері көптеп келіп жатқан кез. Шұрайлы жерлердің бәрін солар күштеп алған. Қазақ қырға көшірілген. Қазақ өз құқығын өзі қорғай алмайды. Сол кезде алаштың мұңын мұңдайтын газет керек болды. Сөйтіп, Т.Рысқұловтың бастамасымен «Ақжол» газеті ашылып, жауапты хатшылығына қазақтың тағы бір өр баласы Сұлтанбек Қожанов тағайындалады. Айналасына ұлт зиялылары жиналады. Сол газет 4 жылдай шығып, 12 мың данамен таралған. Ол заманда 12 мың таралыммен шығудың өзі үлкен жетістік болатын. Бірақ, газет өткір мәселелерді жазды. Сол тұстағы кеңестік саясат, патшалық Ресейдің сұрқия ойы қазақты жерден айырып, Америкадағы үндістер секілді оқшаулау саясатымен үндес болды. Қатыгездік жағынан олардан асып түсті.  Қазақтың мәселесі айтылған жерде кеңес үкіметінің үре түрегелетін заманы болды ғой. Ал, кеңес үкіметіне үмітпен қараған ұсақ ұлттардың, оның ішінде Алаш баласына қорған болған Сұлтанбек Қожанов пен Сталиннің арасында ертеден келе жатқан текетірес болған деседі. Сол жағдай газетке де әсер етпей қойған жоқ. Соның себебінен бұл газет жабылады. Ұлт зиялылары қудаланады. Бұл туралы Ханбибі Есенқарақызының бастамасымен шыққан 8 томдық «Ақжол» кітабында шынайы айтылады. Алайда 1924 жылы «Ақжол» газеті Т.Рысқұловтың табандылығы әрі редакторлығымен қайта шығады. Міне, содан бері үзілген жоқ. Кейінгі жылдардағы тарихына үңілсеңіз, қазақтың арғы-бергі тарихын түгендеп кеткен ғұлама ғалым Бейсенбай Кенжебаев газеттің бас редакторы болды. Басылымның «Оңтүстік Қазақстан» деп аталуына тікелей осы кісі себеп болған.

— Бұл қай жылдары еді?

— 1932 жылы болатын. Б.Кенжебаевтың тұсында да газет жаңаша леппен шыға бастады. Мықты деген журналистерді шақырып, басылымды өрге сүйреді. Жуырда Түркістан қаласында өткен кездесуде белгілі ғалым Құлбек Ергөбек былай деді: «Сонау қылышынан қан тамып тұрған кезеңнің өзінде қазақтың мүддесіне жұмыс істеген үш газет болды. Олар – Қызылорда, Семей облыстық газеттері және осы «Оңтүстік Қазақстан» газеті болды. Бірақ ұлт мүддесіне адалдық, ұлт керегіне жұмыс жасауда екі газеттің қайнар бұлағы «Оңтүстік Қазақстан» газеті еді» деді. Сондықтан, «Оңтүстік Қазақстан» газетінің ұлт алдында ұялатындай жағдайы жоқ. Газет халыққа адал жұмыс істеп келе жатыр.

— Осы аралықта газетті қанша редактор басқарды?

— Бір есептегіш кісілердің айтқанындай, мен 30-шы редакторы екенмін. Қашанда газетті білгір, мықты кісілер басқарды. Олардың ешбірінің алтын басын кеміте алмаймын. Әрқайсысы газеттің өсуіне, дамуына ықпал етті. Өзінің ойын тықпалап, біреудің сойылын шабу бұл газетке жүрмейді. Мәселен, қазіргі ұжым да мықты жазушылармен, мықты журналистермен жасақталған.

Үйренуден жалықпауымыз қажет

—         Сіз бас редактор ретінде газеттің шығармашылық жағынан дамуына ықпал етер қандай бастамалар көтердіңіз?

—         Бас редактор болып тағайындалғанда ұжымға:  «Әріптестер, кеменің екі басын ұстау деген жоқ. Біреудің шотын шабатын мақалаларды тықпалау деген болмайды. Сын жазылса шын жазылуы керек» деген болатынмын.  Бағытымыз біреу – халыққа қызмет ету. Мен 12 жыл  «Егемен Қазақстан» газетінде жұмыс істедім. Сонда байқағаным, Сайрамға барсам, өзбектердің жағдайы жақсы, Сарыағашқа барам, тәжіктердің жағдайы жақсы. Мемлекеттен атаулы көмек сұрап жүрген қазақтар. «Неге бұлай?» деп таңқалғаным бар. Сонда менің ұққаным, қазір қазаққа кәсіп керек екен. Кәсіп болу үшін жақсы насихат керек. Біз осы нәрсені бір бағыт етіп алдық. Елбасының айтқаны бар: «Біз «Мерседес» жасаудан немістерден, «Боинг» ұшағын жасаудан америкалықтан асып кете алмаймыз, бірақ әлемдік рынокқа шығатын біздің мүмкіндігіміз  — шағын және орта кәсіп». Иә, біздің  ұлан-ғайыр жеріміз бар. Демек, мал, егін, көкөніс бар деген сөз.  Біз осы нәрсені насихаттаймыз. Газеттің өткен нөмірлерінің бірінде қолда өсірілетін қозықұйрық туралы жаздық. Бұл дегеніміз тұнып тұрған табыстың көзі екен. Мақала басылғаннан кейін кейіпкерді іздеушілер көбейді. Сондықтан, кәсіпті неден бастау керек, көзін қалай табу керек, мемлекеттің қолдауы қандай деген мәселелерді жиі көтеріп келеміз. Ең бастысы қазақ бір  нәрсені түсінуі қажет. Қазақ кәсіптің көзін тапса өз жеріндегі ең байы да сол қазақ болар еді. Біздің негізгі бағытымыз – осы.

—         Қазір ұжымда қанша қызметкер бар? Оның ішінде қаншасы шығармашылық жұмыспен айналысатындар? Жалпы, кадр дайындау мәселесі қалай жүргізіледі?  

—         Ұжымда барлығы алпысқа жуық қызметкер жұмыс істейді. Оның ішінде 20 шақтысы шығармашылық жұмыспен айналысады. Мемлекеттік газет болғаннан кейін, күнделікті жиындар, баспасөз мәслихаттары көп болады. Күніге оншақты журналист тікелей сонымен айналысады. Қазір ақпараттың заманы ғой. Жеделдік жағынан телеарна, радио, интернет сайттарына ілесе алмауымыз мүмкін. Бірақ, біз сараптамалық материалдарға көп орын береміз. Газеттер осы жағынан ұтпаса, ұтылмайды. Қарап отырсаңыз, ұжымда алпыстан асып кеткен азаматтар бар, сосын жиырма беске жетпеген жастар бар, бірақ бұл екі буынның арасындағы айырмашылықты байқамаймын. Жазу стилі, сөйлемді дұрыс жазу, ойды дұрыс жеткізу, материалдың фактісін алу – мұның бәрі лездемеде көп талқыланады. Жастардың үлкен ағаларынан үйренері көп. Менің түйген нәрсем: мен мықтымын деген журналист ол мықты емес. Журналист үйренуден жалықпауы қажет. Қазақстанда жұрт мойындаған екі газет бар: «Егемен Қазақстан» мен «Жас алаш». Екеуінің де мектебінен өттім. Сондықтан салыстырмалы түрде айта аламын, біздің журналистеріміз олардың ешқайсысынан кем емес. Тіпті кейбірі артық та жаза алады. Біздің редакциямызда  әбден сұрыптаудан өткен, заманның келбетін білетін, бүгінгі күн талабымен мақалалар жаза білетін журналистер жұмыс істеп жатыр.

—         Оқырмандармен кездесуден бөлек, мерейтойға байланысты ауқымды шара өткізу жоба-жоспарда бар ма?

—         Негізі біздің даталы күніміз биылғы жылдың 24 қарашасы. Осы уақытта басылымның  90 жылдығын ауқымды етіп өткізу жоспарлануда. Біз өз деңгейміздегі жұмыстарды атқардық. Қаржыландыру мәселесі облыс бюджетінен атқарылатындықтан, бұл мақсатта біз көмекші ғанамыз. Айта кететін бір жайт, биыл  Т.Рысқұлов пен  С.Қожановтың дүниеге келгеніне  120 жыл толады. Ұлт тұлғаларының мерейтойын мемлекеттік деңгейде атап өтудің өзі орынды. Дегенмен, «Оңтүстік Қазақстан» газетінің алғашқы іргесін қалаған тұлғалар ретінде мерейтойын басылымның 90 жылдығымен бірге атап өтсек деген ниетіміз бар. Біз осы мәселені облыс әкімі Асқар Исабекұлына ұсынғалы отырмыз. Үлкен ғылыми-теориялық конференция аясында елге пайдалы шара өткізсек, біріншіден арыстарымызды ардақтаймыз, екіншіден алаш ардақтыларының  алқауымен шыққан газетіміздің мерейтойы лайықты аталып өтіледі.

—         Бақтияр аға, сіздер жыл сайын қазақ күресінен облыстық турнир өткізіп келесіздер. Жалпы бұл шара қай кезеңнен бастау алып келеді?  

—         Қазақ күресінен турнир өткізіп келе жатқанымызға биыл 57 жыл болыпты. Қазақ күресін насихаттау елімізде «Қазақстан барысы» шарасы аясында осы бір-екі жылдың көлемінде ғана қолға алынып келе жатыр ғой. Ал мұны біздің газетіміздің редакторлары сонау соғыстан кейінгі жылдарда Ұлы Жеңіс күніне арнап бастаған екен. Неге қазақ күресін алды деп ойлайсыз? Сол заманда ағаларымыздың қазақ баласы мықты болсын, рухы биік болсын деген ниетпен қолға алды. Олардың отаншылдық, батырлық мәселесін ойлағандығы бізді сүйсіндіреді. Міне, ол бүгінге дейін жалғасып келе жатыр. Шынында қазақ күресі дегеніміз ол ұлттық бренд.

Қазақ журналистикасының күні туады

—         Өзіңіз де білесіз, қазір біз қаласақ та, қаламасақ та журналистиканың табиғатын гуманитариядан технократицизмге  бұру басталды. Яғни, электронды ақпарат құралдары нағыз әлемдік шырмауыққа айналуда. Осының әсерінен газет құрып кетеді деген әңгіменің айтыла бастағаны бүгін емес. Бұл мәселеге Сіздің көзқарасыңыз қандай?

—         Иә, бұл да осы заманның шындығы. Талап солай. Дегенмен, Махаңның (М.Байғұттың) «мен екі алақаныма газетті жайып қойып оқымағаннан ләззат ала алмаймын» дегені бар. Бұл оқыған тоқыған аға буынның ойы. Ал Нұртөре Жүсіп «қазақ бар кезде газет өлмейді» деген пікір айтты. Қазіргі жас буындар «газет құрып бітеді» деген жаңсақ пікір айтуы мүмкін. Ол рас, интернеттің жылдамдығына шек жоқ. Ақпаратты жылдам жеткізіп береді. Олармен жарыса алмаймыз. Бірақ, біз басқа жолын қарастыруымыз керек. Біз соған келе жатырмыз. Көбіне-көп қызықты, тақырыптық сараптамалық дүниелерге орын беріп отырсақ, заман көшінен қалып кетеміз деп айта алмаймын. Әрине, бәсекелестік керек. Бір журналистің өзі мәтін жазушы, түзеуші, терімші, фототілші бола алуы мүмкін. Оны өз басымнан өткізгенмін. Олимпиада, Азия ойындарында журналист ретінде қатысқанда, өзім материалды жазып, теріп, редакциялап, суретке түсіріп жүрдім. Бұл бәлкім, қажеттілігіне қарай шығар. Бірақ, біздің жағдайымызда бұл сапаға, мазмұнға әсер етпей қоймайды. Таралымға да әсер етеді. Шығармашылыққа нұқсан келеді.

—         Демек, қазақ журналистикасына әлі де даму жетіспейді ме?

—         Сол нәрсе жетіңкіремейді. Менің ойымша, болашақта қазақ журналистикасының күні туады. Қазір орыс тілді журналистика алда келеді деп даурығамыз. Мәселен, Қыдырбек Рысбек деген белгілі спорт журналисі бар. Спорттың бүге-шегесіне дейін жаңғақша шағып жазатын ол сияқты журналист орыс журналистикасында жоқ. Оның сол саладағы жазған дүниелері қазір оқулық ретінде шығарылуда. Салаға мамандану жағын қатты қолға алу керек. Тағы бір айта кетені нәрсе, біз бір-біріміздің жазғанымызды оқымаймыз, яғни мойындамаймыз. Осы жағы бізді тұқыртып жатыр. Талантты адамдар ел ішінде жүр. Соларды іздеп табу деген жоқ. Әркім өзін мықты санаған заман. Кезінде Шерағаң Оралхан Бөкейді, Фариза Оңғарсынованы жетелеп, алып келіп, елге танытқан жоқ па еді? Сол үрдіс үзіліп барады.

—         Шымкент еліміздегі ірі медиа орталық ретінде саналады. Осы жерде оңтүстіктің журналистикасы туралы айтпай кетуге болмас. Біз қаншалықты мақтана аламыз? Бірлігіміз, ұйымшылдығымыз қайсы деңгейде келе жатыр?

—         Оңтүстіктің журналистикасы туралы ауыз толтырып айтуға болады. Бірақ…бірлігі жағынан мақтана алмаймыз. Иә, бірқатар жігіттер газет арқылы пайда табуға болатынын мойындатты. 2-3 адам газет шығарып, отбасын асырап отыр. Дегенмен, бір нәрсені түсінуіміз керек. Біреудің соңына шам алып түсіп жазу журналистикаға үш қайнаса сорпасы қосылмайды. Сөз киесі болады. Қарғыстан қорқу керек.

—         Кәсіби мереке қарсаңында әріптестеріңізге айтар тілегіңіз бар шығар?

—         Жалпы, Оңтүстік өлкесі киелі жер ғой. Небір әулие-әнбиелердің мекені, қазақтың атақты хан-сұлтандары жатқан жер. Біз осында өмір сүріп жатқанымызға мың да бір шүкіршілік етуіміз керек. Жазушы Дулат Исабековтің айтқан мына бір сөзі есіме түсіп отыр: «1986 жылы ел басына күн туып, билікте отырған ел ағалары қудаланып, қазақтың жағдайы қиын болған кез. Қазақ мектептері жабылып, аралас неке деген көбейді. Студент жастардың жағдайы қиындады. Осы кезде ұлттың зиялы азаматтары бас қосып, «не істейміз» дегенге бас қатырды. Сонда Әбіш Кекілбаев «Оңтүстік аман болсын! Бәріміз жабылып Шымкенттің етегінен ұстайық, жағаға өзі алып шығады» деген екен. Әбіш ақылман, дана адам. Ойланбай сөйлемейді. Бұдан шығатын қорытынды, қазақтың басына күн туса, қорғаны Оңтүстік. Шымкенттің жағдайы жақсы болса, қазақтың жағдайы жақсы деген сөз. Сондықтан, осы жерде жұмыс істеп жүрген журналистер киелі, текті жерде жүргенін ұмытпаса екен деймін. Тек бір-біріміздің жақсылығымызға сүйсініп, тілеуімізді тілей жүрейік. Тақ тұрар сөз «Алтау ала болса ауыздағы кетеді, төртеу түгел болса төбедегі келеді» болсын. Аталарымыз өмір тәжірибесінен алған қанатты сөз – береке, бірліктің басы. Мереке құтты болсын!

—         Әңгімеңізге рахмет!

Сұхбаттасқан Раушан МАХЫМОВА.

Дерек көзі: «Шымкент келбеті» газеті.

«Мерейлі мекен», «Мүшайра-92» жыр жинақ-тары арқылы оқырманға танымал. Ақынның «Ләйла», «Домалақ ана» кесенесі, «Жүрегімде махаббат», «Алтын бесік», «Түркістан», «Талбесік» атты кітаптары бар. Көптеген әндердің сөзін жазды. Ақын 1992 жылғы облыстық «Мүшайраның» жеңімпазы, 1993 жылғы Алматыда өткен Республикалық жабық жыр конкурсының бас жүлдегері.
Оңтүстік Қазақстан облысының Грамотасымен марапатталған.Соңғы жылдары Әбілда Аймақтың екі томдық шығармалары жарық көрді.
2004 жылы Түркия Республикасы мәдениет жэне туризм Министрлігінің ұйымдас- тырумен «Түрік әлемінің жаңғырығы» атты Халықаралық ақындар жарысында 84 шығарманың ішінде 1 орын алып, Халықаралық Физули атындағы сыйлықты алды.

Алдияр Бақытжан 

Қазақстан Жазушылар Одағына 2001 жылы мүше болып қабылданды. Шығармалары төрт ұжымдық жинаққа енгізілген. 1998 жылы «Жібек жолы» баспасынан «Көзайым» атты жеке жыр жинағы жарық көрді.
Ол көптеген халықаралық, республикалық мүшәйралардың, «Сорос-Қазақстан» халықаралық қоры әдеби сыйлығының жүлдегері, Республикалық М. Ғабдуллин атындағы сыйлықтың, ҚР Президенті тағайындаған арнайы стипендияның екі дүркін иегері.
Сондай-ақ, Сорос қорының, Түркістан, «Серпер» жастар сыйлықтарының жүлдегері.
Өлеңдері 3 жинаққа енген, 3 жеке кітабы бар. Тұңғыш рет өлеңдері 21 жасында «Жыр додасы»- 1995 атты жинақта жарық көрді. Соңғы жыр кітабы «Құбыла» 2006 жылы жарық көрді.

Байғұт Мархабат

Көп жылдан бері Қазақстан Жазушылар Одағы Басқармасының мүшесі. «Шілде» , «Сырбұлақ», «Интернаттың баласы», «Нәуірзек», «Дауыстың түсі», «Қорғансыз жүрек», «Машаттағы махаббат», «Әдебиет пәнінің періштесі», « Ақпандағы мысықтар», «Алмағайып», «Аңсар», «Қозапая», «Ауыл әңгімелері», «Салқын масақ», «Оқу залы», «Жоғалған жұрнақ», «Киікоты» кітаптары жарық көрген. Қаламгердің шығармалары орыс, украин, өзбек, қарақалпақ, түрік, саха тілдеріне аударылған. Василий Шукшиннің, Юрий Покальчуктің, Уашингтон Ирвингтің, Екатерина Андреевнаның туындыларын тәржімелеген. М. Байғұт — республикалық кеңінен танылған жазушы әрі журналист – публицист. Ол әдебиет пен журналистиканы дамытуға, жас кадрларды тәрбиелеуге үлкен үлес қосып келеді. Әдебиет пен журналистика саласында түрлі талқылаулар, облыстық, республикалық, халықаралық жиындар, конференциялар т.б. маңызды шаралар ұйымдастыруға аянбай күш — қайрат жұмсайды. Әлеуметтік – экономикалық, жас ұрпақ тәрбиесі, мәдениет пен өнер, әдебиет, адамгершілік тақырыптарындағы көкейкесті материалдары «Егемен Қазақстан», «Жас Алаш», «Қазақ әдебиеті», «Оңтүстік Қазақстан» газеттері мен журналдарда жиі жарияланады. М.Байғұт  республикалық «Егемен Қазақстан» газетінің оңтүстік облыстары бойынша арнайы тілшісі.

Есенқарақызы Ханбибі

Қазақстан Республикасына еңбек сіңірген қызметкер. Қазақстан Жазушылар және Журналистер Одағының мүшесі. Бірнеше Құрмет грамоталарымен, медальдарымен, «Парасат» орденімен, «ҚР-сы Тәуелсіздігінің 10 жылдығы» медалімен марапатталған. С.Ерубаев атындағы әдеби сыйлықтың лауреаты.
Қазақтың белгілі ақын қызы Ханбибінің алғашқы өлендері «Қанат қақты» жинағында жарияланды. Ақынның «Бұлтсыз аспан», «Жұлдызым » , «Махаббатым мәңгілік », «Жан айқай» деген кітаптары бар. Соңғы жылдары оның «Сыр кітабы» және «Жыр кітабы» атты 2 томдығы, «Ай туады бозарып» және «Күн шығады қызарып» атты 2 томдығы жарыққа шықты..

Орынбай  Шойбек

Жазушының «Арман қанатында», «Сарыағаш саздары», «Шырғалаң», ұжымдық жинақтарында әңгіме, повестері жарияланған. «Өмір деген осындай», «Тозаңды терезе», «Сыңарқұлақ», «Сана», «Шапағат мен мейірім», «Әміршінің әлегі», «Қара азбанның қателігі», «Бүгінгі заман ертегілері», деген жеке жинақтары жарық көрген. «Қайғы заман немесе Төле би тағдыры» деген роман диологиясы оқырмандар қолына тиді. Мархабат Байғұтпен бірігіп «Қарлығаш әулие Төле би пьесасын » жазды. Шымкентте тұрады. 1987 жылы «Жалын» журналы мен республика Ішкі ісетр министрлігі бірігіп жариялаған жабық бәйгеде «Қателік» атты детективті повесі жүлделі орынды жеңіп алды. Жалпы «Жалынның» шытырман оқиғалы шығармаларға арнаған жабық бәйгесінің екі дүркін жеңімпазы. Бүгінде облыстық «Оңтүстік Қазақстан» газетінде жұмыс істейді. Жұбайы Асхан Майлыбаева облысқа белгілі журналист, «Оңтүстік Қазақстан» облыстық газетінің жауапты хатшысы. Асхан Қожакелдіқызының да ақындығы бар. Ұлы Арнұр – заңгер, ұлы Шапағат — әнші, сазгер, КТК телеарнасында жұмыс істейді. Қызы – Айнұр

Төретай   Қабылбек

Төретай Қабылбек Қазақстан Республикасы Жазушылар және журналистер одағының, сондай-ақ облыстық ономастика комиссиясының мүшесі, облыстық айтыс ақындары мен жыршы-термешілер қауымдастығының төрағасы. Қабылбектің алғашқы жырлары «Жетісай әуендері» атты жинақта жарияланды. Ол «Қазығұрт — Қайнарбұлақ», «Бас-басына би болғаннан сақтасын», «Жан шуағы», «Қаракөз қалқам», «Арымның алауы», «Найзағай намыс» деген кітаптардың авторы. Шымкент қаласында, тұрады.

Көктәнді Хамза

«Күн саңы», «Арман қуып адассам, кешір мені…», «Адуын ағыстар», «Құбылыс» атты жеке жыр жинақтары, «Мен сені көргелі», «Кереметнама», «Он екі таным», «Туысқан», «Теберік дүние», «Ойдың күші», т.б., сондай-ақ 1999 жылы «Өмірдің он сегіз жылы» айдарына топтастырылған үш томдығы («Алшы», «Көз аясындағы әлем», «Қалтарыстағы қазына») Алматыдан, 2001 жылы «Аспан мен Даланың төрт ұмытылған тарихы» атты тарихы-философиялық жанрдағы кітабы Мәскеуде жарыққа шықты. 2003 жылы «Шыңғыс ханның шындығы – қазаққа жасырылған құпия» атты монографиясы роман-газет болып оқырманға жол тартты. 2010 жылдан бастап үш айда бір рет жарық көретін республикалық әдеби-мәдени бұқаралық басылым «Ән-қазына» альманағын шығарды.2011 жылы «Ақтолғай» деген атпен екі кітабы жарық көрді

Диназаврлар қорек еткен өсімдіктерді көргіңіз келсе, немесе ежелгі адамдардың найзасын қолыңызбен сипағыңыз келсе, мархабат, Шымкентке келіңіз. Түлкібас ауылының тауларында жасы 100 млн. жылдан асқын өсімдіктер мен хайуанаттардың іздері сақталған тастар жатыр, ал ежелгі тас дәуіріндегі адамның әрекетін дәлелдейтін куәгерлер Түркістан маңындағы Қошқарған елді мекенінен табылған.

Ежелгі тарихы
Осыларға ұқсас Шоқтас ескерткіші Қазақстан — Ресей археологиялық экспедициясының барысында ашылған.Аймақты ежелгі адамдардың мекендегенінің дәлелдерін Қазақстанның оңтүстігіндегі палеолиттік мәдениеттер орталығының алғашқы ұйымдастырушысы Х.А.Алпысбаев келтіріп отыр. Облыстық Бәйдібек ауданындағы Қарасу көп қабатты палеолит тұрағының ашылуы ғылымға қосылған сүбелі жаңалық болды. Бұл ауданның аймағы ежелгі тарихқа қатысты көптеген ғылыми еңбектерде келтірілген: археологиялық қазба жұмыстарының барысында мұнда 20-дан аса ежелгі адамдардың мекендері, көптеген тас ғасыр дәуірінің құрал-саймандары табылған. Оңтүстік Қазақстан ғалымдары орта және жоғары палеолит дәуірлеріне жататын 6 мәдени қабаттарды ашты. Көптеген тастан жасалған бұйымдармен бірге жануарлар сүйектерінің қалдықтары, от жаққан жерлердің іздері, охраның бөліктері табылған. Қазақстанда мұндай ежелгі ғасырлар дәуіріне жататын ескерткіштер санаулы-ақ.
1958 жылы Кіші Қаратау қойнауынан жоғарғы палеолит дәуіріне жататын Үшбас үңгірі (Созақ ауданы) ашылды. Үңгірдің жартас еденінде ошақ маңынан бір қырына 10 белгі салынған алеврониттен жасалған бұйым табылған. Мұндай кертікті бұйымдар есептеу операцияларында қолданылған. Осыған ұқсас сүйектен жасалған бұйымдар ( б.з.д. 6-3 мың жылдықтарда) Қарақоңыр үңгірінен де ( Түлкібас ауданы) табылған. Бұл жерден тастан жасалған  еңбек құралдары, жебелердің ұштары, сүйектен жасалған ұсақ-түйектер, дөңгелек, боялған керамика ыдыс-аяқтар табылған. Қазақстанның оңтүстігінде мұндай жаңалықтар бірен – саран, сол себепті үңгірді еліміздің бірегей археологиялық ескерткіштерінің қатарына жатқызуға болады. Мезо  және неолиттік дәуірлердің тас индустриясының ескерткіштерін іздестіру бұл күндері де жүргізілуде.
Қола дәуіріне қатысты облыс көлемінде зерттелген ескерткіштер бірен-саран ғана. Бұл ең алдымен Баба ата шатқалындағы Таутары моласы. Одан табылған жәдігерлерді  талдау оларды Андронов мәдениетінің орта кезеңінің басына (б.з.д. 11-9 ғғ.) таңуға мүмкіндік берді. Түркістан қаласынан 6км жердегі Шербай моласының артефактылары б.з.д. 17-14 ғасырларға қатысты.
Б.з.д. 8-3 ғғ. өлкенің аумағында сақ мәдениеті таралды. Қошқар ата моласы мен Бөген су қоймасының аймағында жүргізілген археологиялық зерттеулер ежелгі сақтардың материалдық мәдениеті, өмір салты, шаруашылығы және діни наным-сенімдері туралы түсінік береді. Мұның барлығы жартастағы жазулар-петроглифтерде айқын көрініс тапқан. Олардың қатарына Арпаузен және Қойбағар (Созақ ауданы), Боралдай суреттері (Бәйдібек ауданы), Қасқабұлақ(Түлкібас ауданы) петроглифтері және басқалары жатады.
Төле би ауданының аумағында да сақ тайпалары б.з.д. 13 ғ. өмір сүрген. Қазақтардың сонымен бірге Ұлы жүз тайпаларының түпкі ата-бабаларының бірі болған үйсіндердің өмірі мен шаруашылықтарының іздері табылған. Аңыздарға сенсек, Ұлы жүздің түпкі анасы үйсін ханы Бәйдібектің үш әйелінің біреуі Домалақ ананың төркіндері орта ғасырларда Үлкен және Кіші Бөген өзендерінің жағалауларында көшіп-қонып жүрген.

Біздің заманымыздың тарихы
Арыс мәдениеті б.з.д. 4 ғ. мен б.з.6 ғ.аралығына қатысты және Қазақстанның оңтүстігінде орын алған саяси және этникалық процентерді көрсетеді. Сол кездердің материалдары Кангюй иеліктерін Арыс-Бадам ауданының аумағымен белгілеген, ол астанасы Битянь қаласын Қараспантөбе қалашығымен (Ордабасы ауданы) байланыстыруға негіз береді.
Б.з. 6 ғ. ортасынан бастап Қазақстанның кең-байтақ аумағында түркілердің, түргештердің, қарлұқтардың, қимақтар мен қыпшақтардың ерте феодалдық мемлекеттері пайда болып, дамып, құрып кетіп жатты. 6-11 ғғ.көшпенділердің мемлекеттік ұйымдасуға ұмтылысымен сипатталады. Батыс Түркі, Түргеш және Қарлұқ қағанаттарының пайда болуы мұның жарқын айғағы.

Қалалардың гүлденуі
Ерте ортағасырлар кезінде қалыптасқан тарихи-мәдени аймақтардың ішінде қазіргі Шымкент аумағы да болды. Одан 8км қашықтықта «Ақ өзен жағасындағы қала» — Испиджаб(Сайрам) орналасты. 7 ғ. « Ақ өзен жағасындағы қала» Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан қалалар қатарында болған. Отырармен (Фараб), Таразбен  және басқалармен бірге ол 7-11 ғғ. жолсілтемелеріне енген. Деректер бойынша, Сырдария жағасында Шауғар(Түркістан), Газгирд, Шараб, Бурухкет, Тамтаунде  және Абарджадне қалалары болған.
9 ғ. екінші жартысында Қазақстанның оңтүстігінде қалалар көбейіп, олардың мәдениеті дами бастайды. Олардың ішінде Отырар қаласы ерекше көзге түсті. Жазба деректер мен археологиялық қазбалар оның тарихы, тіршілігі және 17-18 ғғ. күйреуі туралы құнды деректер береді. Өлкенің ортағасырлық қалаларының санына қазіргі  Көлтоған ауылының аумағында болған Арсубаникет жатады. Бірақ бәрінен де атақтысы  Түркістан(ертедегі аты Шауғар). Жазба деректерге сәйкес, ол  Отырар қаласынан бірүндік жерде қазіргі Түркістан қаласына жақын орналасқан.
12-13 ғ. қала өзінің сауда-мәдени мағынасын жоғалтып, аймақтың орталығы Яссыға(Түркістан) ауысады. Түркістаннан 30км жерде ортағасырлық Сауран қаласының қираған орны жатыр(6-8 ғғ.). Осы тұста Қазақстанның мәдениеті, қала құрылысы, қол-өнері мен керуен саудасы дамыған өлкесі оңтүстік өңірі болды.

Монғол жаулап алуы
1219-1224 жылдары Қазақстан мен Орта Азия Шыңғысхан империясының құрамына енді. Қазақстанның оңтүстігі оның баласы Шағатайдың және оның ұрпақтары ұлысының бір бөлігі болды. 14 ғ. бастап араб әліппесі кеңінен тарай бастайды, ислам жетекші дінге айналады.

Көшпелі тайпалардың бөлінуі
15 ғ. бірінші ширегінде оңтүстік-батыс  Қазақстанның аумағында Абулхаир хан бастаған «Көшпелі өзбектердің хандығы» пайда болды, хандықтың астанасы Сығанақ қаласы еді. Бірақ 15 ғ. екінші жартысында пайда болған Қазақ хандығы Сырдария жағалауларындағы, Арыс өзенінің бассейніндегі жерлерді басып алуға ұмтылды. Бірнеше ғасыр бойына бұл аймақ Қазақ (Жошы тұқымы) және Өзбек (Шейбаны тұқымы) хандарының арасындағы күрес сахнасына айналды. 16 ғ. басында өлке қазақ ханы Қасымның иелігінде болды, одан соң Ташкент билеушісі Баба Сұлтанның, кейінірек Бұхара билеушісі Абдаллахтың қол астына көшеді. 1597-1598 жылдары қазақтың ханы Тәуекел Абдаллахтың әскерін талқандап, Ташкент, Самарқан, Сайрам, Түркістан қалаларын басып алды. Оның тұсында бұл жерлердің барлығы қазақ хандығының құрамына ендірілді де, астана ежелгі Яссыға көшірілді.

Қазақ мемлекетінің құрылуы
15-16 ғғ. қазақ халқының және оның этикалық аумағының ғасырлар бойына созылған қалыптасу процесі аяқталды. Қазақ қоғамының маңызды ерекшелігі оның жүздерге бөлінуі болды.
Ұлы жүз тайпалары Сырдариядан Жетісуға дейінгі аумақты алып жатты. Оның құрамына үйсін тайпасының албан, суан, дулат, ысты,ошақты, шапырашты, сарыүйсін рулары, қаңлы, сіргелі, жалайыр тайпалары енді.
15 ғ. ортасынан 18 ғ. басына дейін қазақ хандығы біртұтас саяси құрылым болған. Шаруашылықтың негізгі саласы жартылай көшпелі мал шаруашылығы болды.

Жоңғар шапқыншылығы
Қазақ халқына 18 ғ. басында жоңғар шапқыншылығы қисапсыз қайғы-қасірет әкелді. Қазақ және жоңғар билеушілерінің арасындағы күрес бір ғасырдан астам уақытқа созылды. Ұлттық тәуелсіздіктен айырылып қалу қаупі қазақтарды бірігуге мәжбүр етті. Қазақ жүздерінің бірігуі 1727 ж. Ордабасыда болған бүкіл қазақтық құрылтайда іске асты. Үш жүздің төбе билері – Төле би, Қазыбек би және Әйтеке би сияқты данышпандардың арқасында қазақтар бір халық болып бірігіп, есірген жауға қарсы Отан соғысын ашты. Біріккен халық жасағы құрылып, оны кіші жүздің ханы Әбілқайыр (1693-1748) басқарды. 1729-1730 жылдары басқыншыларға бірнеше мәрте күйрете соққы беріліп, кіші жүз бен орта жүз жерлерінің біраз бөліктері жаудан тазартылды.

Ресейге қосылу
Жоңғарлар тарапынан төнген қауіп қазақ билеушілерін Ресеймен одақтасуға итермеледі. 1730 ж. кіші жүздің ханы Әбілқайыр орыстың патша әйелі Анна Иоанновнаға бодандыққа алу туралы өтініш берді. 1733-1734 жылдары мұндай өтініштер орта жүз және ұлы басшыларынан да түседі. Бірақ Ресейге қосылу, екінші жағынан патша үкіметінің Қазақстанды отарлау процесі 100 жылдан аса уақытқа созылды.
18-19 ғғ. тоғысында Орта Азияда Қоқан хандығы құрылды. Әлімхан (1801-1809) Қазақстанның оңтүстігіне әлденеше рет басқыншылық жорық жасап, көптеген елді мекендерді, оның ішінде Шымкентті де басып алады.
18 ғ. соңы мен 19 ғ. басында орта жүз бен кіші жүз аумақтарының басым бөлігі Ресей империясының құрамына енгізілген болатын. 1824 ж. оның құрамына Жетісу аймағы да кірді. Тек Оңтүстік Қазақстанның аумағы ғана Қоқан хандығының қол астында болды. 19 ғ. екінші жартысында патша үкіметі өзінің Орта Азиядағы әрекеттерін белсендіре түсті. Орыс әскерлерінің шабуылы 1867 ж. басталды. Жаз бойына оры әскерлері Қоқан әскерлерін талқандап, Түркістан, Әулиеата (қазіргі Тараз) және Меркі қалаларын, 1864 ж. 22 қыркүйекте шабуылмен Шымкент қаласын басып алды. Сөйтіп, Қазақстанды Ресейге қосып алу процесі ұлы жүзді жаулап алумен аяқталды.

Экономикасының дамуы
1867 ж. бастап Шымкент Сырдария облысының уездік қаласына айналды. Шымкенттің шаруашылық сипаттамасы Түркістан өлкесі бойынша жолсілтемеде (1901) берілген: «Ол Ташкентті Сайрам бидайымен, таза сиыр сүтімен жабдықтайды. Еділ бойындағы шұға тоқу фабрикалары одан жүн, ал шетелдік зауыттар тері, шұжық және аспап шеберлері ішектер алады. Қаланың жылқы саудасымен даңқы шыққан».
ХХ ғ. басында Шымкентте 3 май айырғыш, 5 тері зауыттары, 15 кішігірім кірпіш зауыты, 26 диірмен болған. 1885 ж. салынған сантонин зауыты ірі өнеркәсіп орны болған (қазір «Химфарм» ААҚ), олардан басқа 4 мақта тазалайтын өндіріс, 15 ұстахана, 15 сабын қайнататын өндіріс болған. 1915 ж. Жетісу теміржолының Арыс – Шымкент учаскесі пайдалануға берілген. 1914 ж. қыркүйекте сенаттың бұйрығымен Шымкентке Черняев аты берілген, тек 1921 ж. ғана қалаға бұрынғы тарихи аты қайтарылған.

Отаршылдық саясат
Өлкені әскери-қазақтық отарлаудың орнына шаруаларды Ресейдің орталық губерниялары мен Украинадан жаппай көшіру науқаны етек алды. Облысқа келімсектерді орналастыру ХІХ ғ. 70 жылдарында басталды. Мыңдаған қоныс аударушы-шаруалар отбасыларымен және жадау-жүдеу дүние-мүлкімен патшалық Ресейдің шет аймағы – Қазақстан мен Орта Азияға ағыла бастады. 1906 ж. мәліметтер бойынша Шымкент уезінде 1887-1899 жж. құрылған, халқы 8062 адамдық 18 шаруа қоныстары болған, олардың ішіндегі ең ірілері Ванновка, Вознесеновка, Высокое, Антоновка (қазіргі Түлкібас ауданының аумағында) және Белые Воды (Сайрам ауданында) боды.
Қоныстанушылар мен қазынаның пайдасына қазақтардың ата-қоныстары мен егіндік, мал жайылымдарын тартып алу, көптеген әкімшілік шаралары жергілікті халықтың наразылығын туғызды. Бұл наразылық ақырында 1916 ж. Ұлт-азаттық көтеріліске ұласты.

Империяның күйреуі
1917 ж. Ақпан революциясының жеңісі Ресей империясының күйреуін аяқтады. 30 наурызда Түркістандағы Уақытша үкіметтің комиссары қызметіне Мұстафа Шоқай тағайындалды. Шымкентте солдат депутаттарының, ал мамырда жұмысшы депутаттарының кеңесі құрылды, оның төрағасы болып большевик Н. Морозов тағайындалды.

Кеңес өкіметі
Түркістан өлкесі кеңестерінің V Төтенше съезіне (сәуір-мамыр 1918 ж.) РСФСР құрамында Түркістан Автономиялық республикасы құрылды.
1924 ж. Орта азиямен Қазақстанның ұлттық межелесуі орын алды. Шымкент, Әулиеата, Түркістан, Ташқазақ, Қазалы, Ақмешіт уездерінен тұратын Сырдария губерниясы құрылды. Губерния халқының саны 742 мың адам (90,5 %-ы жергілікті ұлт) болды.
БК(б)П ХІV съезі (1925 ж.) индустрияландыруға бағыт алды. Индустрияландырудың ең ірі құрылыстарының бірі ұзындығы 1445 км. Түркістан-Сібір (Түрксіб) темір жолының құрылысы болды (1927). Құрылыс бүкілхалықтық сипат алды. Құрылысқа жәрдемдесу комитетін Тұрар Рысқұлов басқарды. Жол құрылысы 1930 жылдың сәуірінде аяқталды. 1931 ж. аса ірі кәсіпорын – Шымкент қорғасын зауытының құрылысы басталды. Ащысай, Хантағы рудниктерінің, байыту фабрикаларының, Шымкент ЖЭО, Ленгер көмір шахталарының, теміржол желілерінің, жұмысшы поселкелерінің құрылыстары басталды.

Көшпенділер қасіреті
Түркістан, Келес, Бадам, Қаратас аудандарының көшпелі және жартылай көшпелі халқын күштеп отырықшыландыру әрекеті олар үшін үлкен қайғы-қасірет алып келді. Олардың негізінде алып колхоздар ұйымдастырылды. Мал шаруашылығында нағыз жұт басталды. Мал басының саны 40,5 млн.-нан 4,5 млн.-ға дейін кеміді. Әсіресе түйе, жылқы, қой шаруашылықтары, көп шығынға ұшырады. Мұның нәтижесінде 1931 – 1933 жж. республиканың 6,5 млн. халқының 2,1 млн. қырылып қалды. Аштықтан, өкімет орындарының тарапынан қуғын-сүргіннен қашып, 1 млн. адам шетелдерге өтіп кетті.

 Оңтүстік Қазақстан облысының құрылуы
Аса күрделі саяси және экономикалық кезеңдерде әкімшілік-аумақтық бөлу жөніндегі эксперименттер басталды. 1928 ж. қаңтарында Сырдария губерниясы 21 ауданнан тұратын Сырдария округі болып қайта құрылды. Содан соң көп ұзамай БОАК-нің 1930 жылы 23 шілдедегі қаулысымен округтерге бөлу жойылып, аудандарға бөлі енгізілді. Сырдария округінің құрамында енді 18 аудан қалды. 2 жылдан соң, 1932 ж. Қазақстан аумағында 6 облыс, оның ішінде Оңтүстік Қазақстан облысы құрылды. БОАК-нің 1932 ж. 10 наурыздағы осы жөніндегі қаулысы облыстың туған күні болып саналады. 1938 ж. Жамбыл облысы бөлініп шықты. 1962 ж. орталығы Шымкентте Оңтүстік Қазақстан өлкесі құрылды. Оның құрамына Шымкент, Жамбыл, Қызылорда облыстары енді. 1964 ж. желтоқсанында «өлке» жойылып, Шымкент облысы осы атын сақтап қала берді. 1992 ж. 6 шілдеде ҚР Жоғары Кеңесінің қаулысымен оған бұрынғы Оңтүстік Қазақстан облысы деген аты қайтарылып берілді.

Социализм жолында
ХХ ғ. 30-40 жылдары түсті металлургия, химия, тас көмір өнеркәсіптерінің дамуына аса зор көңіл бөлінді. Шымкент қорғасын зауыты алғашқы өнім берді. Қуаты жөнінен ол Одақта бірінші, әлемде үшінші орында болатын. Ленгерде, Келтемашатта, Боралдайда көмір кеніштерін игеру басталды. Мақта өндіру ісінде де бетбұрыс басталды. Экономикамен бірге аймақтың мәдениеті де дамыды. 1934 ж. драма театры істей бастады.

Сталиндік қуғын-сүргіндер
30, 40, 50-жылдары (ХХ ғ.) жаппай саяси қуғын-сүргіннің нәтижесінде облыстың 3 мыңнан аса адамы әртүрлі жазаға ұшырады. Облыстың 58 басшы қызметкерінен 36 кісі ату жазасына кесілді. Олардың ішінде облыстың партия комитетінің бірінші секретары А. Досов, облатком төрағасы В. Случак, облотком жауапты хатшысы Б. Ержанов, облыстық газеттердің редакторлары П. Грехнев пен Р. Жаманқұлов, т.б. болды.

 Екінші дүниежүзілік соғыс
1941 жылдың 22 маусымында КСРО Ұлы Отан соғысы басталды. Алып елдің басқа да халықтарымен бірге оңтүстікқазақстандықтар да соғыс ауыртпалығын бастарынан кешірді. Соғыстың алғашқы айларында өлкемізге Воронеж пресс-автоматтар зауыты, Харьковтың шұлық және айна фабрикалары, Подольскінің илеу-құю зауыты, Киевтің химия-фармацевтік зауыты, Мәскеу алколоид зауыты, Кременчуг электростансасы көшіріп әкелінді.
Кәсіпорындардың бірсыпырасы облыстың аудандарына орналасты: шыны зауыты – «Күйік» совхозына, трактор шеберханасы – сайрам ауданына, электростанса – Түркістан ауданына, Мақта иіру фабрикасы – «Мақтаарал» совхозына.
1942 ж. барлық көшіріп әкелінген кәсіпорындар өнім бере бастады.
Облысқа сонымен бірге, КСРО Архитектура академиясы, Дүниежүзілік экономика мен саясат институты, География институты, Дәрілік шөптердің Бүкілодақтық ғылыми зерттеу институты (ВИЛАР) көшіріп әкелінді. Көшірілген ұжымдардың арасында Моссовет атындағы театр да болды.

Жеңіске қосылған үлес
47 жерлесімізге Кеңес Одағының батыры атағы берілді, 9 жерлесіміз 1, 2 және 3-дәрежелі Даңқ ордендерінің иегері болды.
Соғыс бастала салысымен-ақ облыс КСРО-ның Германиядан әскери-экономикалық артықшылығын қамтамасыз етуге қомақты үлес қосты. Мамандардың есептері бойынша, басқыншыларға қарсы атылған әрбір 10 оқтың 7-уі Шымкент қорғасынынан құйылды.
Оңтүстік Қазақстан облысы еліміздің аса маңызды ауылшаруашылық аймағына айналды. Ол майданды және Орал, Сібір және Еділ бойының ірі өнеркәсіп орталықтарын астықпен, маймен, жүнмен, қамтамасыз етті, майданға жеміс-жидектер мен көкөністер жіберіп отырды. Соғыс жылдарында облыс Отанымызға 2 млн. пұт ет, 800 мың литр сүт, 100 мың ірі қара мал және 1 млн. артық қой және ешкі терісін, 44 мың 80 пұт жүн, 2 млн. 120 мың пұт астық берді.
Мамандардың есептері бойынша облыс тапсырған мақтадан тоқылған матамен Қызыл Армияның 7 млн. жауынгерін киіндіруге болатын еді.
1942 ж. маусымында облыс еңбекшілері Ленинград тұрғындарына 287 бас мал, 160 ц шұжық, 35 ц мал майын және 80 ц өсімдік майын, 120 ц ұн, 270 ц жемістер қағы мен көкөніс, 30 ц жаңғақ, 170 ц кондитер тағамдарын, 560 л шарап аттандырды.
Көптеген оңтүстікқазақстандықтар Жеңіске өз үлестерін қосты. Мысалы, атақты палуан Қажымұқан Мұңайтпасов еңбекшілер арасында түрлі спорттық өнер көрсету жолымен 100 мың сом жинап, оны Амангелді Иманов атындағы жеке ұшақ жасауға берді. Жауынгерлік техника құрылысына «Ақтас» колхозының төрағасы Б. Оңдасынов өзінің жеке жинаған ақшасынан 166 мың сом, «Бірлік» колхозының төрағасы А. Жүсіпов 65 мың сом, «Қызылабад» колхозының төрағасы М. Ізбасаров 170 мың сом өткізді.

Соғыстан кейінгі даму
50 – 60 жылдарда экономика жақсы қарқынмен дамыды. Шаруашылық реформалары, шаруашылық есептің енгізілуі, экономикалық және материалдық ынталандыру, кәсіпорындарға үлкен дербестік беру, аграрлық саясаттағы бірқатар өзгерістер жағымды нәтижелер берді. Қысқа мерзім ішінде қаракөл, гидролиз, экскаватор, «Электроаппарат» зауыттары, мақта-мата комбинаты, «Восход» тігін фабрикасы салынды.
Шымкент және Састөбе цемент зауыттары өнім берді. Ташкент-Шымкент газ құбыры салынып жатты. Химия өнеркәсібі күшті қарқынмен дамыды. Фосфор және шина зауыттары іске қосылды.
80-ж. басында мұнай өңдеу зауыты салынып, Омск-Павлодар-Шымкент мұнай құбыры пайдалануға берілді. Тамақ өнеркәсібі дамып, бірнеше сүт зауыты, ет-балық комбинаттары, сыра қайнату және нан зауыттары салынды. 1987 ж. облыста 170 астам өнеркәсіп орындары болды. өткізілген өнімнің жалпы көлемі 7,86 млрд. сом болды.

Тың игеру
1954 ж. тың және тыңайған жерлерді игеру басталды. Шардара су қоймасының іске қосылуына байланысты Қызылқұм алқабын игеру жеделдетіле түсті. Ірі күріш совхоздары құрылды. Мақта, бау, жүзім, көкөніс, бақша өндірістері дамыды. 1980 жылы облыстың жер көлемі 12 млн. га болса, оның 10,3 млн. гектары ауылшаруашылық мақсаттарына пайдаланылды.

Ағарту ісі мен мәдениет
Облыс үшін мамандар дайындауды екі жоғары оқу орны – Химия-технологиялық институт пен Педагогика институты іске асырды. Бірнеше орта оқу орындары: тау-кен, индустриалдық, кооперативтік, автомеханикалық, гидромелиоративтік, дене тәрбиесі техникумдары, музыкалық және көркем-өнер училищелері ашылды. Кеңес дәуірінде 900 мектеп салынды.
Жастарға білім беру және тәрбиелеу ісіне қосқан үшін педагог М. Тасоваға Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Осындай құрметті атақ денсаулық сақтау ісіне сіңірген еңбегі үшін дәрігер А. Бувановаға да берілген болатын. Облыс халқы өздерінің жерлестері ҚССР Ғылым Академиясының академигі, түрколог С. Кеңесбаевты, мүше-корреспонденті М. Балақаевты, геология ғылымдарының докторы П. Тәжібаеваны, филология ғылымының докторы Қ. Бектаевты филология ғылымының докторы Ә. Байтанаевты мақтаныш тұтады. өлке тарихына академик, Қазақ ССР-нің 1944 – 1957 жж. сыртқы істер министрі, кейіннен Үндістандағы КСРО елшілігінің кеңесшісі Т. Тәжібаевтың есімі алтын әріппен жазылып қалған.
Облыстың мәдени өміріндегі елеулі оқиғалардың бірі 1967 ж. қазақ және орыс драма театрлары ғимараттарының салынуы болды. Оларда Қазақ ССР халық артистері А. Абдуллина, Ж. Серікбаевтар еңбек еткен.
60-80 жж. ақын О. Малқаровтың, халық ақындары К. Омаров пен Ә. Қалыбекованың, ақын-жазушылар Ә. Жылқышиевтің, Н. Сүлейменовтың, Х. Есенғараеваның, О. Постниковтың, Ю. Кунгурцевтің, М. Байғұттың шығармашылықтарының өрлеген  жылдары болды. Қазақстан театр өнерінің негізін қалаушылар Қ. Жандарбеков, Х. Бөкеев, Ғ. Хайруллина, атақты ақын және көрнекті қоғам қайраткері М. Шаханов, композитор Ш. Қалдаяқов, жазушылар Ж. Еділбаев пен Ф. Чирва – біздің жерлестеріміз.

Кеңес Одағының ыдырауы
90-ж. басында бұрынғы кеңес республикалары сияқты, Қазақстанның өмірінде де КСРО-ның ыдырауына байланысты тарихи өзгерістер болды. өзінің сан ғасырлық тарихында Қазақстан тұңғыш рет тәуелсіздік алды.
2002 ж. облыс өзінің құрылғанына 70 жыл толуын атап өтті.
Г. Мананенко, А. Рүстемов,
облыстық тарихи-өлкетану музейі