«Sayasat.org» сайтында сарапшылардың анықтауымен «Жыл адамы» номинациялары бойынша 2013 жылы үздік деп танылған есімдер жарияланды. Олардың қатарында жылдың әр түрлі аталымдары бойынша бірқатар саясаткерлер, депутаттар, мемлекеттік қызметкерлер бар.  

Сонымен, «Жыл саясаткері» номинациясын ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаев иеленді. Сарапшылардың пікірінше, Нұрсұлтан Әбішұлы жыл ағымында сыртқы саясат аренасында белсенділігімен ерекшеленіп, әлемнің жетекші елдерінің басшыларымен, атап айтқанда Англияның Премьер-Министрі Д.Кэмеронмен, АҚШ Президенті Б.Обамен, Франция Президенті Ф.Олландпен жемісті кездесулер өткізген. Ішкі саяси аренада да Мемлекет басшысы белсенділігімен көзге түсіп, өзі берген тапсырмалардың орындалуын қатаң бақылап, атқарушы органдардың жұмысын жандандырған.

«Жыл әкімі» номинациясында – Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі Асқар Мырзахметов үздік деп танылды. Біріншіден, «Саясат-Monitoring» сарапшылар тобы «Әкімдер рейтингі» жобасы аясында жыл басынан бері Асқар Исабекұлының жұмысын оң бағалап, «тұрақты даму көрсеткіштеріне қол жеткізгендігін, өңірдің әлеуметтік инфрақұрылымын жақсарту бағытында ауқымды жұмыстар атқарғандығын» бағалап келді.  Екіншіден, сарапшылардың пікірінше облыстағы сыбайлас жемқорлық мәселесіне байланысты туындаған ақпараттық шабуылдарға қарамастан А.Мырзахметов Ақорданың сенімін ақтай білген.  Өңірде жүргізілген жемқорлыққа қарсы ауқымды шаралардан кейін облыс әкімі өзінің саяси позициясын қайта нығайта алған. Ең бастысы, А.Мырзахметовтың басшылығымен облыста жүргізіліп жатқан жұмыстар Елбасы тарапынан оң бағаланып отырғандығы. Мәселен, Президент көктемде оңтүстік өңірлерінің әкімдерімен өткізген кеңесте А.Мырзахметовтың атына бірде-бір сын-ескертпе айтпаған болатын, яғни облыста атқарылып жатқан жұмыстар Мемлекет басшысының көңілінен шықты деп айтуға болады. Ал Елбасы осы күзде Оңтүстікке жасаған жұмыс сапары барысында: «Облысқа келген сайын әкімді ауыстырады деп ойлайды. Жақсы жұмыс жасап отырған әкімді не үшін ауыстырамын?» деп ОҚО әкімінің жұмысына жоғары баға берген еді.

«Жыл депутаты» болып Дариға Назарбаева танылды. Сарапшылардың пікірінше жыл барысында Дариға Нұрсұлтанқызы әлеуметтік сала мен білім беру жүйесіндегі олқылықтарды қатаң сынға алып, депутаттық корпустың жұмысына серпін беріп отырған-ды. Оның депутаттық мінберден айтқан сөздері ақпарат құралдарында кең тарап, қоғамдық пікір туғызған.
Сарапшылар депутаттың белсенділігі жылдың үздігі атануына негіз болды деген пікірде.

«Жылдың ықпалды саясаткері» номинациясына Кәрім Мәсімов лайық деп танылды. Сарапшылардың пікірінше Президент Әкімшілігінде дайындалған «Үкімет қайда қарап отыр?» деген ақпараттық науқан белгілі бір деңгейде қоғамдық дүмпу туғызған болатын. Президент Әкімшілігінің басшысы Кәрім Қажымқанұлының жоғары билік эшелонындағы ықпалы биыл да сақталуда. Бұрын осы лауазымда отырған саясаткерлерге қарағанда К.Мәсімов саяси топтар арасындағы текетірестерге араласпай, ішкі саясатты ұтымды жүргізе білген. Респонденттер оның кадр тағайындау мәселесінде де өзіндік ықпалы болғандығын айтып өткен.
«Жылдың үміт күттіретін саясаткері» номинациясына Қуандық Бишімбаев ие болды. «Бәйтерек» ұлттық компаниясының жетекшісі Қ.Бишібаев Президент Әкімшілігінде, «Арна-Медиа» холдингінде, Министірлікте, сонымен қатар «Самұрық-Қазына» әлеуметтік қорында жауапты қызметтерде болып, мол тәжірибе жинақтаған. Қуандық Уәлиханұлы жастығына қарамастан, мемлекеттік деңгейдегі тәжірибелі, мықты менеджерлердің қатарынан табыла білген. Сарапшылар Қуандық Бишімбаевты Елбасының сенімді жас серіктерінің бірі ретінде, алдағы уақытта биік лауазымды қызметтерден көріп қалуымыз ғажап емес деген пікірде.
Сонымен қатар, жылдың әр түрлі аталымдар бойынша Мәжіліс спикері Нұрлан Нығматуллин, ҚР Премьер-Министірінің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаев, ҚР Мемлекеттік хатшысы Марат Тажин, Астана қаласының әкімі Иманғали Тасмағамбетов, Алматы қаласының әкімі Ахметжан Есімов, Қызылорда облысының әкімі Қырымбек Көшербаев, ҚР Ұлттық ғарыш агенттігінің төрағасы Талғат Мұсабаев, Орталық коммуникациялар қызметінің басшысы Ержан Бабақұмаров сондай-ақ, саясаткерлер Болат Әбілев, Әміржан Қосанов, Мұхтар Тайжан және Досым Сатпаев үздіктер қатарынан табылды.

Мас күйінде көлігімен өрімдей жас қызды қағып өлтіріп, оқиға орнынан қашып кетпек болған шымкенттік полицей А.Көлбаевтың рақымшылыққа іліккені әлі ұмытыла қойған жоқ. Жұрттың жағасын ұстатқан оқыс оқиға туралы сол тұста оңтүстікке іссапармен келе қалған Сенат төрағасы Қайрат Мәми алқалы жиында ауыр сын айтқанымен, мәселе бәрібір полицейдің пайдасына шешілді. Айыптыға қатаң шара қолданылмаған соң, қорықпай-үрікпей шен таққандар шетінен «қолдан келіп, қоныштан басуға» әдеттенбегенде қайтсін? Президенттің қаңтар айында құқық қорғау органдарының басшыларымен өткізген жиынында Бас прокурор Асхат Дауылбаев жасаған баяндамада шымкенттік көше сақшысының жүргізушіні кінәлі ету үшін көліктің артқы нөмірін ұрлап, өзінің пагонын өзі жұлғаны айрықша сөз болуы осының айғағы. «Мәссаған, ушыққан мәселе енді Елбасыға дейін жеткендіктен, облыстық ішкі істер департаментінің бастығы Асқар Оспанов бастап, жол полициясы басқармасының бастығы Артықбек Жаппаров қоштап, шен таққандардың бірқатары қызметімен қош айтысатын шығар». Оңтүстікқазақстандық тұрғындар осындай жорамал жасағанымен, Астанада жиын өткелі екі айға жуықтады. Өкінішке қарай, Елбасының қатаң ескертуінен кейін де қарамағындағы қызметкерлерін бетімен жіберіп, жұмысты босаңсытып алған ішкі істер саласындағы ешбір жауапты басшының қызметіне сәйкестігі қаралмай, ештеңе болмағандай, ойнап-күліп орынтаққа отыруды жалғастыра беруі қайран қалдырады. Елбасының ащы сынынан нақты қорытынды шығаруды ішкі істер министрі Қ. Қасымов шындап ойланса, онда облыстағы жол полицейлерінің жетекшісі Жаппаров түгілі осы саланың бірінші басшысы Асқар Оспанов отставкіге кетсе де ел ешқандай таңданбас еді. Өйткені, отставкіге сұранып тұрған Оспановтың басшы ретіндегі осалдығынан оңтүстіктің полициясының оңбай масқара жағдайға ұшырауы соңғы уақытта тым жиілеп кеткені бұған дейін де көп айтылып жүр. Шымкенттік полицейлердің шектен шыққан әрекеттеріне салғырт көзқарас танытып отырған министр Қасымовтың дұрыстап ойлануына септігі тиер, сергітер деген оймен бірқатар фактілерге тағы да тоқталуды жөн санадық. Сонымен…

Ресми мәліметтерге қарағанда, былтыр облыста құқық қорғау органдары қызметкерлерінің үстінен 72 қылмыстық іс қозғалған. Соттың үкімімен тиісті жазасын алғандар жетерлік. Айталық, Шымкент қаласы Абай аудандық полиция бөлімінің майоры жұмысқа кіргізіп беремін деп алаяқтықпен 45-ке жуық азаматтың жалпы көлемі 190 мың долларын алдап алған. Үстінен 26 қылмыстық іс қозғалған майор жуырда сот үкімімен 5 жылға бас бостандығынан айрылды. Бас-аяғы 25 миллионға жуық теңгені жұмырына жұқ көрмеген алаяқ полицей 5 жылды арқалап кетсе, әлдебір азаматты жауапкершілікке тартылудан құтқарамын деп, 75 мың теңге пара алған учаскелік инспектор 7 жылға сотталды. Ал, арыстық аға сержант М.Мырзалиевтың әрекеті жаға ұстатарлық. Сержант жол апаты болған жерде өзіне тиесілі міндетті атқарудың орнына, зардап шегушілердің 820 мың теңгесін жымқырып кетіпті…

Былтыр Шымкент қаласы Әл-Фараби аудандық полиция бөлімінің шұғыл уәкілі валюта айырбастау орнынан шығып келе жатқан азаматшаны тапаншамен атып, ірі көлемдегі ақшасын тартып алып кеткен. Таңқаларлығы сол, оқиға Әл-Фараби ауданының аумағында орын алғандықтан, қылмысты ашумен әлгі қарақшы-ізкесушінің өзі айналысқан. Қылмысы ұзамай әшкереленген ізкесуші ұзақ жылға бас бостандығынан айырылды. Түлкібас аудандық ішкі істер басқармасында қару айналымын бақылауға жауапты инспектор мылтықты 80 мың теңгеге сату үстінде ұсталып, сот алдында тиісті жазасын алды. Есірткіні екінші айналымға жіберіп, сотталған тәртіп сақшылары да бар. Оңтүстікте полицейлерге қатысты соңғы «жаңалықтың» бірін айта кетейік. Учаскелік инспектор облыстық ішкі істер департаментіндегі тергеушінің бөлмесіне ұрланып кіріп, кәсіпкер күйеуін қастандықпен өлтірді деп айыпталып отырған Әлия Жұманованың ісіне қатысты құжаттарды ұрламақ болыпты. Абырой болғанда іс бұл кезде прокуратураға жолданып қойылған екен. Бірақ, учаскелік инспектор айыпталушыға қатысты басқа да құжаттарды алып кеткен. Қазір ол сот қаулысымен қамауға алынды. Ал Мақтарал ауданындағы мына сорақы жағдайға жылайсыз ба, күлесіз бе? Аудандық соттың шешімімен тәркіленіп, полицияға тапсырылған 5 тонна спирт ауруханаларға берілудің орнына ұзақ уақыт бойы қоймада жатып қалып, ақыры қолды болғаны анықталған. Сот осыған кінәлілерді жауапқа тарту туралы мәселе қойып жатқан кезде жоғалған тауар қайтадан сап етіп табыла қалыпты. Қалай жоғалды, қалай табылды, ол жағы жұмбақ.

Мұндай сұмдық фактілерді тізбектей берсек, ащы ішекше шұбатылып шыға береді. Осалдығынан осындай олқылықтарға жол беріп отырған облыстық ішкі істер департаментінің бастығы Асқар Оспановтың қызметтік шені полковник. Бірақ, полковниктің генерал болғысы келмейтін сияқты. Генерал боламын деген басшы тірлігінен шашау шығармай, нақты нәтижеге жұмыс істесе керек еді. А.Оспанов департаментті басқарған бір жарым жыл ішінде қылмыс үздіксіз өсумен келеді. Күні кешегі полковниктің өзі төрағалық еткен аттестациялау жөніндегі комиссияның қатаң сүзгісінен кейін де «қой терісін жамылған қасқырлар» азаймай отыр. Тәртіп сақшыларының күдіктілерді ұрып-соғып, азаптау фактілері де көбейе түсті. «Балық басынан шіриді» деген сөз тегінде рас болса, осындай сорақы жайттардан кейін Оспановтың отставкісі туралы мәселе қоятын мезгіл жеткен тәрізді. Елден естіген ортақ пікір осы. Ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымов бұл туралы ойлана ма? Бұған не дер екен?..

Заңғар Қамытбек